Mediawijsheid en de verkiezingen
Dan is het interessant om eens bij het volgende stil te staan. Morgen is het zover, dan zijn de Tweede Kamer verkiezingen waar we al maanden naar uitkijken. Ik heb met interesse de toon van de media gevolgd in aanloop van deze verkiezingen. Ik ben enigszins verbaasd dat ik binnen het netwerk van Mediawijzer.net zo weinig aandacht heb gezien voor de verkiezingen in relatie tot mediawijsheid. (Als ik iets gemist heb, dan hoor ik dat graag) Je kunt er namelijk zoveel aandacht aan besteden hoe de media worden gebruikt om iets te bereiken, jouw stem binnen halen. Dat deze aandacht er niet/weinig is, heeft vast te maken met de boventoon voor techniek die ik zojuist schetste. Wel is er even aandacht voor de inzet van sociale media door politici, maar hoe interessant het ook is, die impact en bereik is in Nederland nog erg klein. Wat een mooie insteek zou het zijn om Nederland te leren mediawijs naar verkiezingen te kijken. Ik vraag me af of dit wel op scholen gebeurt. Laat ik eens een paar simpele voorbeelden noemen om eens stil bij te staan hoe de media jouw stemkeuze kunnen beïnvloeden.

Het Idols-debat
Kijk eerst maar eens naar alle debatten die op tv zijn. Ik heb er met verbazing naar gekeken hoe hoog het Idols-gehalte is van deze verkiezingen. Het modder gooien, breekpunten benoemen, oneliners smijten en vooral de harde en kille manier van debatteren baart me wel wat zorgen. Naast dat gaan debatten vooral om de beeldvorming, om de 5 minutes of fame en de pitch die je aan de kiezers kunt geven. Debatten gaan niet over inhoud, maar om presentatie van de persoon en de partij en de concurrent in een zo slecht mogelijk daglicht zetten. Daarvoor werken one-liners en de kracht van herhaling. Je boodschap in 1 zin zo vaak mogelijk zenden. Voor nuances en verdieping is geen ruimte. Uiteraard geld voor kranten, radio en internetsites hetzelfde.

Speculeren en peilingen
Daar in de verlengde er van staan de peilingen van de zetelverdeling. Wij zijn gek op prognoses en peilingen. In de debatten zie je dat de partijen zich zo laten leiden door deze peilingen. Ook de kiezer die door de peilingen zich laat verleiden om strategisch te gaan stemmen, aldus Elsevier. Maar staan we met ons allen ooit eens bij stil hoe deze peilingen tot stand komen? Wie zit er achter? Wat zijn de belangen? Zijn ze representatief? Beslist niet! Ze zijn alles behalve onderzoekswaardig, omdat ze zo selectief zijn. Toch worden we er door plat gegooid en ik verbaas me er elke keer over hoeveel invloed deze peilingen hebben op de verkiezingen. De media kunnen de verkiezingen behoorlijk sturen met deze peilingen, omdat ze de kiezer tot strategisch stemmen kunnen overhalen en de toon van de batten kunnen bepalen.

Betrouwbare media of propaganda
Dan hebben we ook nog de media zelf. Om te stemmen heb je informatie nodig over de partijen waar je op kan stemmen. Hoe kom je aan deze informatie? Precies, toch wel voornamelijk via de media. Maar is deze informatie die afkomstig is van persbureau’s en mediabedrijven die allen in handen zijn van enkele personen wel echt betrouwbaar en objectief? Nee, natuurlijk niet. Al deze informatie is bedoeld om iets te bereiken. Alles is spin en reclame. Geen wonder dat allerlei marketingbureau’s worden ingeschakeld bij de verkiezingscampagnes. Niks is echt eerlijke informatie, maar meer propaganda.

Zo zijn er nog tal ander van andere voorbeelden te noemen. Een hele goede film die hier over gaat is “Wag the Dog“. Ik zal hier later een eigen blogpost aan wijden. Voor nu is de volgende samenvatting op Wikipedia interessant: “De bedoeling is de stemgerechtigde bevolking van Amerika minimaal zo lang in de ‘waarheid’ te laten geloven die Brean en Motts de media in ‘lekken’, totdat de president herverkozen is. Hiertoe zijn het verspreiden van valse geruchten, het schieten van gemanipuleerd en zelf gefabriceerd beeldmateriaal en het verzinnen van een achtergebleven oorlogsheld taken waar Brean en Motts hun hand niet voor omdraaien.” Aanrader voor iedereen die iets met mediawijsheid doet.

Hoe mediawijs stem jij?
Het lijkt me juist eens interessant om af te vragen hoe mediawijs de mensen hun stem uitbrengen. Hoever heb jij je laten leiden en beïnvloeden door alle media-aandacht of heb je werkelijk alle partijprogramma’s doorgespit? We proberen jongeren kritisch naar internetbronnen te laten kijken en vragen te stellen over de betrouwbaarheid, maar doen wij dat zelf ook bij iets als de verkiezingen? Welke vragen stel jij jezelf dan? Zijn er interessante dingen opgevallen die je in dit kader wilt delen? Laat het ons horen!

Edit: Als aanvulling is deze video met Willem Middelkoop over de traditionele media interessant.

Tijdens mijn opleiding mediapedagogiek spraken we in de pedagogische sfeer vaak over “het moderne jeugdland”. Daar waar kinderen vroeger in een afgezonderde wereld en mini-maatschappij levenden, ver afgezonderd van de grote boze mensen wereld, worden de kinderen tegenwoordig steeds meer en meer in een hyperreality gezogen die gedomineerd wordt door commerciële partijen om hun merk al vroeg aan de kinderen te laten binden. Het “moderne jeugdland” bestaat niet meer en buiten het zichtveld van ouders krijgen corporaties steeds meer grip op hun kinderen.

Natuurlijk moeten we ook mediawijs naar deze documentaire kijken. Het neemt namelijk nog wel een protectionistische invalshoek en is aardig aan de eenzijdige kant. Toch laat het een kern zien van de relatie tussen media en jongeren en kinderen in deze commerciële gemedialiseerde samenleving. Iedereen die zich bezig houdt met mediawijsheid, media-educatie, jongeren, marketing en alle mediacoaches zouden tenminste de documentaire eens gezien moeten hebben. Ik zou zeggen; kijk en vorm zelf een mening over de documentaire en deze vorm van jongerenmarketing. Gelukkig heeft de Media Education Foundation een vrije licentie gegeven van de documentaire en kan ik hem daarom hier onder (wel eens waar in 7 delen dankzij YouTube) opnemen in deze blogpost. (op klik “Lees meer” als de video fragmenten niet zichtbaar zijn).

Ik ben benieuwd naar jullie reacties van deze documentaire. Hoe denken jullie over de inhoud van de documentaire en/of over het fenomeen “youth marketing” in algemeen?

Zo zeg,… de eerste maand van 2010 vloog alweer voorbij. Nog alle beste wensen gewenst! Tijdens deze wat turbulente start van het nieuwe jaar met hoogte- en dieptepunten in de privesfeer ben ik niet echt aan het bloggen toe gekomen. Dat terwijl er genoeg onderwerpen zijn die ik eens onder de aandacht wil brengen. Technologische ontwikkelingen, zoals de nieuwe iPad, maar ook wat meer maatschappelijke zaken en interessante vondsten en gedachten over mediawijsheid.
Maar nu eerst even wat anders. Ik heb namelijk ook niet stil gezeten de afgelopen maand en ik wil wat projecten onder de aandacht brengen die de moeite waard zijn. Voor deze keer is dat het project “Cyberouders” van de Vereniging Openbaar Onderwijs.

Cyberouders?
Op de website van Cyberouders.nl staat de Cyberouder als volgt omschreven.

“Een cyberouder gaat op school aan de slag om leerlingen, ouders en leerkrachten te begeleiden op de digitale snelweg. Hij (of zij) signaleert of er problemen of ‘gevaarlijke’ digitale situaties zijn en gaat in gesprek met de leerlingen en de ouders waarbij hij in nauw contact blijft met de schoolleiding en het team. Hij is een ambassadeur voor meer aandacht voor internetveiligheid op school en thuis.”

Vergelijk het met de verkeersouder die zich inzet voor veilig verkeer om de school. De Cyberouder is de digitale verkeersleider voor een veilige internetomgeving op school en thuis.

Jij een Cyberouder?
Nee, ik zelf ben geen cyberouder, maar ben op een andere manier betrokken bij het project. Samen met een gevarieerd team ben ik trainer van Cyberouders. Mijn taak is om (in samenwerking met) ouderavonden te verzorgen en cyberouders te werven en te trainen voor dit project.  We gaan al snel van start in regio Midden Nederland komende maanden.

Internetveiligheid
Cyberouders richt zich zoals veel partijen op internetveiligheid. Internetveiligheid is hot! We moeten immers onze kinderen toch wel beschermen tegen de boze wereld van internet? Het mooie van de VOO en hun project Cyberouders is dat ze een positieve insteek hebben voor dit onderwerp en de verantwoordelijkheid van mediaopvoeding van de ouder en de school onder de aandacht brengen. Het gaat immers om een veilige internetomgeving, niet om deze internetomgeving als een boosdoener buiten de school te houden. Grandioos! Ook mijn visie op internetveiligheid en mediaopvoeding en daarom doe ik graag mee met dit project. Ik hoop dat we snel de eerste lichting Cyberouders snel kunnen trainen en dat wij trainers ook veel van elkaar leren. Ook Mediawijzer.net bracht het project al onder de aandacht.

Op iedere school een Cyberouder
En hoe zit het met u? Ook op uw school een Cyberouder? Hoe gaat u thuis of op school met internetveiligheid om? Laat het me gerust weten.

Cyberouders wordt gesteund door het Mediawijsheid Expertisecentrum, Programma Digivaardig en Digibewust en het Ministerie OC&W.
Cyberouders is een van de 11 projecten die in 2009 zijn gefinancierd door Mediawijzer.net.

Ben je elke kerst ook zo zat van al die kerstfilms die je ondertussen al tig keer hebt gezien, maar nog steeds elk jaar worden herhaald? Waarschijnlijk heb ik dan nog wel een filmtip voor je. De laatste tijd kom ik vaker films tegen die erg inspirerend en/of informatief kunnen zijn wanneer we het over mediawijsheid en/of mediapedagogiek hebben. Ik heb er een aantal die zeker de moeite waard zijn. Ik wil zo vlakvoor kerst beginnen met een film van meer dan 30 jaar oud. Ik heb het dan over de film “Network” uit 1976 waarin je een kijkje krijgt in de bikkelharde wereld van de televisiemaatschappij.

Korte samenvatting
Network laat de bittere harde waarheid van de televisiemaatschappij zien. Een wereld met harteloze journalisten die tot alles toe in staat zijn om hoge kijkcijfers te scoren. Een wereld van het manipuleren van mensen via de televisie-media. Sommige mensen omschrijven de film als een aanklacht tegen de grote dominerende rol van televisie in onze maatschappij met de commerciële invloed op journalistiek in het bijzonder (ook in deze huidige tijd van internet en telecommunicatie) en waar journalisten voor alles in staat zijn voor hoge kijkcijfers.

Nieuwslezer Howard Beale van UBS wordt ontslagen omdat de kijkcijfers van zijn nieuwsuitzendingen tegenvallen. Uit wanhoop kondigt mr Beale in zijn uitzending aan om tijdens zijn laatste uitzending zelfmoord te plegen voor de camera. Dit geeft echter een eigenaardige wending, want zijn kijkcijfers schieten omhoog. Hij krijgt een eigen show waar hij als de “Mad Prophet of the airwaves” het vuur aan de schenen legt aan de op winst gebaseerde kapitalistische maatschappij en hoe mensen worden belazerd via de (nieuws)media. Deze show scoort erg hoog door zijn vele humanistische uitspraken en oproep aan de mensen om zich te bevrijden van de greep en illusie van de televisiemaatschappij. Echter duurde deze show ook niet lang. Nadat hij op zijn donder kreeg van de chairman van CCA waar hij voor werkt vanwege zijn uitspraken, is hij genoodzaakt om zijn verhaal aan te passen. Hierna dalen de kijkcijfers weer dramatisch. Mr Beale werd een last. Een last die moest verdwijnen. De laatste gesproken zin, vat dan ook de hele film in een zin samen.

“This was the story of Howard Beale: The first known instance of a man who was killed because of lousy ratings.”

Een fragment uit de film; Mr Beale met zijn nieuwe show als “Mad Prophet of the airwaves“

Actualiteit
Hoewel dit een film is uit 1976, is hij nog steeds actueel. Dit ondanks alle nieuwe mediatechnologien als het internet. Veel van de problemen die mr Beale aankaart in zijn uitzendingen als de depressie, oliecrisis, werkloosheid, hoge misdaadcijfers en meer lijken ook in deze tijd aan de orde van de dag te zijn. En laten we ook vooral niet de sensatiezuchtige manier van kijkcijfers scoren die wij de afgelopen weken ook op onze eigen Nederlandse televisie zagen. Denk hierbij aan het voorval tussen Theo Maassen en Patrica Paay bij De Wereld Draait Door, het weglopen van een moslim-advocaat  en een onbeschofte jounalist bij Pauw en Witteman en er schijnt ook nog het een en ander gemoddergooi plaats hebben gevonden bij Studiosport Daarnaast was deze week ook alle commotie en bemoeizucht van de media en 16 miljoen “experts” rond het “zeilmeisje” Laura. Enkele voorbeelden waarbij het internet slechts als katalysator werkt om aandacht onder de mensen te krijgen. Al met al is Network een gedateerde film, maar met een actueel onderwerp en boodschap. Wat dit met mediawijsheid te maken heeft? Misschien is het in Nederland nog niet zo erg als in Amerika, maar het is goed om te onthouden wat de voornaamste drijfveren zijn in televisieland en hoe ze je kunnen manipuleren. Ook in Nederland vindt dit op een bepaalde manier plaats. Sensatiezucht in de (nieuws)media met het doel van kijkcijfers voorop. Dan heb ik nu dus ook mijn voornaamste kritiekpunten over genoemde voorvallen kunnen bloggen.

Verkrijgbaarheid
Ik weet niet of de film Network nog verkrijgbaar is in de winkel of bij de videotheek. Ik heb hem echter wel kunnen vinden via Bittorrent. Het is misschien even zoeken. Mocht je de film gezien hebben, dan ben erg benieuwd naar je gedachtes over de film. Ben je anders over mediawijsheid gaan denken? Kijk je na het zien van deze film anders naar de televisiewereld? Ik ben benieuwd.

En ongeacht of je de film hebt gezien of niet; Hele fijne kerstdagen en een voorspoedig en mediawijs 2010!

In de eerste instantie is de lessenreeks bedoeld voor betere begripsvorming over informatie op het internet en social software, hoe je het op waarde en betrouwbaarheid kan schatten en hoe je er mee kan participeren. Als opstap naar andere deelgebieden van webwijsheid zoals privacy, digitale identiteit, gaming, mediaboodschappen op het internet en meer. Het gebruik van enkele web 2.0 toepassingen had ik opgenomen, aan de hand van mijn bachelor-thesis “Leren met de www-factor“. Echter nu we halverwege de reeks zijn, lijkt het toch een andere kant op te gaan. Dat is geen ramp, want daar leren wij ook van (Learning by doing), maar toch vraag ik me af waarom.

De 5 reflectievragen
Dit komt vooral vanwege het feit dat ik toch een aantal zaken wat anders had ingeschat. Het eerste daarvan zijn de leerlingen zelf. In het voorgaande jaar in de brugklas (ze zitten nu in klas 2 havo/vwo) hebben ze 5 reflectievragen geleerd over mediageletterdheid, namelijk: “Wie heeft het gemaakt?“, “Waarom is het gemaakt?“, “Wat is de boodschap?” , “Hoe is het gemaakt en met welke technieken?“en “Voor wie is het gemaakt?” (doelgroep) (project Mediageletterdheid, SLO). Ik ging er stiekem van uit dat ze in dit volgend schooljaar deze 5 vragen die ze weten op te noemen ook mee kunnen nemen naar het terrein van het internet. Niets is minder waar dus en het blijkt juist het doel van de lessenreeks te worden om deze koppeling te maken. Wanneer ze informatie zoeken op internet lijken ze over het algmeen de 5 vragen te zijn vergeten en zien we het bekende scenario uit de literatuur; “Het is toch zo, want het staat toch op deze site?“. Dit betekent toch dat we een stap terug moeten doen om de 5 reflectievragen ook op het internet te behandelen en niet alleen bij audiovisuele beelden.

Houding en gedrag
Daarnaast merken we dat vooral de houding en het gedrag om aandacht vraagt. Vaardigheden op het internet doen ze snel op of hebben ze al in grote mate. Je kan wel wat nieuws vertellen wat de leerlingen niet weten, maar er zijn echt geen 8 lessen nodig om uit te leggen hoe een zoekmachine werkt. Dat was ook niet de bedoeling, maar we merken dat het vooral om de houding en de daarbij horende gedrag gaat. Heb je die wat bewuster kunnen maken, dan kun je dieper ingaan op de technische vaardigheden.

“Maar meneer, dat weten we toch al?”
Daarnaast een aantal punten die Kennisnet ook al aanmerkt in hun brochure (PDF). De voornaamste is het feit dat leerlingen denken dat ze alles al weten over het internet. “Maar meneer, dat weten we toch al?” werd me ooit eens gevraagd door een van de leerlingen. Dat maakt het didactisch proces lastiger omdat er toch minder snel iets van je wordt aangenomen.
Een ander punt is de versnippering van de tijd en aandacht door het rooster. Per les kan je een enkele opdracht doen of dingen behandelen. Dit maakt het lastig om alle leerlingen voldoende aandacht te geven om ze aan te sporen niet snel tevreden te zijn met wat ze vinden en om duidelijk te maken waarom.

Onverschilligheid in de media
Daarbij blijft het idee van informatievaardigheden erg abstract voor de leerlingen. Het sluit nog niet goed aan bij de beleving van een 13-14 jarige, ook al richten we ons op een beginnersniveau en op bewustwording waar je naar kijkt. De meeste leerlingen staan er toch wat onverschillig over in. Dit is tevens ook een valkuil voor volwassenen. Ben je ergens niet in geïnteresseerd, dan ben je makkelijker te beïnvloeden via de media, omdat je er toch niet diep in gaat onderzoeken. Sommige leerlingen zijn goed bezig. Sommige interesseert het ook weinig. Voor mij nu dus de vraag hoe je deze laatste leerlingen nou beter kan bereiken. Zelfs bij volwassenen is het al erg lastig, laat staan bij pubers die hun cognitie nog vol in ontwikkeling hebben.

Ontwikkeling in cognitief vermogen
En daarmee het laatste punt. We doen met de lessen een groot beroep op hun cognitief vermogen. Uit de literatuur en onderzoek zoals “Het puberend brein” van Eveline Crone weten we dat het deel van de hersenen die dit voornamelijk voor hun rekenen nemen in deze leeftijd nog vol in ontwikkeling is. Een goede reden om ze daarom te stimuleren op dat gebied, maar je kan daarom ook moeilijk dat gene verwachten van leerlingen in deze leeftijd wat voor volwassenen vanzelfsprekend lijkt te zijn. Misschien daar toch een inschattingsfout mee gemaakt? Is dat de reden waarom het bij audiovisueel materiaal toch makkelijk lijkt te kunnen, omdat hun creativiteit daarbij meer komt kijken, vooral bij het produceren van audiovisueel materiaal?

Filosofie
Zou je denken. Toch zette een andere 14-15 jarige leerling mij aan het denken, de avond na de grote ROC-West Brabant dag van de Waag. (#ROCWB09 op Twitter) De dochter van mijn logeeradres volgt filosofie op school en het viel ook wel op waarom. Een gesprek van ruim 2 uur met constant doorvragen tot de vraag of onze werkelijkheid wel realiteit is en waarom, deed me even doen vergeten met wie ik nou eigenlijk in gesprek was. Fascinerend, waarom heeft zij juist de onderzoekende houding die we graag willen zien op de betreffende VO-school? Is het om haar aard en persoonlijkheid? Komt het door de filosofielessen? Moeilijk om het werkelijk ze zeggen. Ik zou wel een voorstander zijn om filosofie standaard als vak op te nemen in het onderwijs, aangezien het kritisch vermogen en creativiteit daarmee gestimuleerd mee zullen worden. Twee vaardigheden die erg belangrijk zijn voor mediawijsheid (ook volgens David Buckingham). Ik heb in ieder geval die avond een leerling kunnen uitleggen waarom ze het vak wiskunde op school heeft (wat ze maar “een stom vak” vindt) en het kunnen verbinden met een vak die ze erg interessant vind, namelijk filosofie. Nu nog de kunst om iets vergelijkbaars voor elkaar te krijgen met 27 verschillende leerlingen op het gebied van media. Als iemand nog interessante bronnen, tips, mensen, zaken hier over weet, laat het me maar gerust weten. Ik weet dat ik niet de enige ben die op dit gebied bezig is. Een aantal koffieafspraken staan dan ook nog op de agenda. Op dit moment duik ik even weer in het materiaal. Hopelijk kunnen we de komende lessen het vanuit de creatieve kant benaderen.

Hoe dan ook is alles ons een leerzame ervaring. Zowel voor mij als voor de betreffende VO-school. Wel jammer dat ik deze ervaring niet had kunnen opdoen nog tijdens mijn studie. Desondanks hoop ik dat het een opstapje kan vormen om ook online media verder te integreren in hun profiel nieuwe media. In ieder geval staan er al wat leuke dingen op de agenda, zoals het ontwikkelen van een heuse viral als promofilmpje voor de school.

Credits:
Afbeelding 1: Wiki Webwijsheid Kennisnet
Afbeelding 2: Onbekend

Sinds kort is deze weblog nu ook te vinden onder 3 nieuwe domeinen. Behalve onder mijn eigen naam die mijn liefhartige ouders hebben gegeven, ben ik nu ook te vinden op:

•  www.mediageletterdheid.nl
•  www.digitalegeletterdheid.nl
•  www.webwijsindeklas.nl 

Oplettende Twitteraars die mij volgen op Twitter, hebben waarschijnlijk wel een vermoeden wat de achterliggende gedachte er van is. Kort gezegd omschrijft het de inhoud van mijn project waarmee ik bezig ben bij de Master Mediapedagogiek. (helaas was de gewenste domein al gekaapt door de NHL zelf. Had dit uiteraard al in september geprobeerd.)
Van onder naar boven vormen de nieuwe domeinen een trechter van algemeen naar specifiek (zover het kan) over de context van mijn project. Meer daarover binnenkort. Ik heb het voornemen om hier wat meer over te gaan schrijven. Daarnaast leek het mij waardevol als deze grote pijlen van termen mijn kant op wijzen. 

Bookmark, RSS feeds en dergelijke updaten is niet nodig. Het hoofddomein is nog hetzelfde gebleven. Mocht je echter weer vergeten hoe ik ook al weer heet.. dan kan je nu ook deze drie domeinen benaderen.

Stay tuned…

Foto door:  B Tal

Moge in 2009 nog vele blogposten komen en dat we veel van elkaar leren.

Foto: krisdecurtis