Mediawijsheid en de verkiezingen
Dan is het interessant om eens bij het volgende stil te staan. Morgen is het zover, dan zijn de Tweede Kamer verkiezingen waar we al maanden naar uitkijken. Ik heb met interesse de toon van de media gevolgd in aanloop van deze verkiezingen. Ik ben enigszins verbaasd dat ik binnen het netwerk van Mediawijzer.net zo weinig aandacht heb gezien voor de verkiezingen in relatie tot mediawijsheid. (Als ik iets gemist heb, dan hoor ik dat graag) Je kunt er namelijk zoveel aandacht aan besteden hoe de media worden gebruikt om iets te bereiken, jouw stem binnen halen. Dat deze aandacht er niet/weinig is, heeft vast te maken met de boventoon voor techniek die ik zojuist schetste. Wel is er even aandacht voor de inzet van sociale media door politici, maar hoe interessant het ook is, die impact en bereik is in Nederland nog erg klein. Wat een mooie insteek zou het zijn om Nederland te leren mediawijs naar verkiezingen te kijken. Ik vraag me af of dit wel op scholen gebeurt. Laat ik eens een paar simpele voorbeelden noemen om eens stil bij te staan hoe de media jouw stemkeuze kunnen beïnvloeden.

Het Idols-debat
Kijk eerst maar eens naar alle debatten die op tv zijn. Ik heb er met verbazing naar gekeken hoe hoog het Idols-gehalte is van deze verkiezingen. Het modder gooien, breekpunten benoemen, oneliners smijten en vooral de harde en kille manier van debatteren baart me wel wat zorgen. Naast dat gaan debatten vooral om de beeldvorming, om de 5 minutes of fame en de pitch die je aan de kiezers kunt geven. Debatten gaan niet over inhoud, maar om presentatie van de persoon en de partij en de concurrent in een zo slecht mogelijk daglicht zetten. Daarvoor werken one-liners en de kracht van herhaling. Je boodschap in 1 zin zo vaak mogelijk zenden. Voor nuances en verdieping is geen ruimte. Uiteraard geld voor kranten, radio en internetsites hetzelfde.

Speculeren en peilingen
Daar in de verlengde er van staan de peilingen van de zetelverdeling. Wij zijn gek op prognoses en peilingen. In de debatten zie je dat de partijen zich zo laten leiden door deze peilingen. Ook de kiezer die door de peilingen zich laat verleiden om strategisch te gaan stemmen, aldus Elsevier. Maar staan we met ons allen ooit eens bij stil hoe deze peilingen tot stand komen? Wie zit er achter? Wat zijn de belangen? Zijn ze representatief? Beslist niet! Ze zijn alles behalve onderzoekswaardig, omdat ze zo selectief zijn. Toch worden we er door plat gegooid en ik verbaas me er elke keer over hoeveel invloed deze peilingen hebben op de verkiezingen. De media kunnen de verkiezingen behoorlijk sturen met deze peilingen, omdat ze de kiezer tot strategisch stemmen kunnen overhalen en de toon van de batten kunnen bepalen.

Betrouwbare media of propaganda
Dan hebben we ook nog de media zelf. Om te stemmen heb je informatie nodig over de partijen waar je op kan stemmen. Hoe kom je aan deze informatie? Precies, toch wel voornamelijk via de media. Maar is deze informatie die afkomstig is van persbureau’s en mediabedrijven die allen in handen zijn van enkele personen wel echt betrouwbaar en objectief? Nee, natuurlijk niet. Al deze informatie is bedoeld om iets te bereiken. Alles is spin en reclame. Geen wonder dat allerlei marketingbureau’s worden ingeschakeld bij de verkiezingscampagnes. Niks is echt eerlijke informatie, maar meer propaganda.

Zo zijn er nog tal ander van andere voorbeelden te noemen. Een hele goede film die hier over gaat is “Wag the Dog“. Ik zal hier later een eigen blogpost aan wijden. Voor nu is de volgende samenvatting op Wikipedia interessant: “De bedoeling is de stemgerechtigde bevolking van Amerika minimaal zo lang in de ‘waarheid’ te laten geloven die Brean en Motts de media in ‘lekken’, totdat de president herverkozen is. Hiertoe zijn het verspreiden van valse geruchten, het schieten van gemanipuleerd en zelf gefabriceerd beeldmateriaal en het verzinnen van een achtergebleven oorlogsheld taken waar Brean en Motts hun hand niet voor omdraaien.” Aanrader voor iedereen die iets met mediawijsheid doet.

Hoe mediawijs stem jij?
Het lijkt me juist eens interessant om af te vragen hoe mediawijs de mensen hun stem uitbrengen. Hoever heb jij je laten leiden en beïnvloeden door alle media-aandacht of heb je werkelijk alle partijprogramma’s doorgespit? We proberen jongeren kritisch naar internetbronnen te laten kijken en vragen te stellen over de betrouwbaarheid, maar doen wij dat zelf ook bij iets als de verkiezingen? Welke vragen stel jij jezelf dan? Zijn er interessante dingen opgevallen die je in dit kader wilt delen? Laat het ons horen!

Edit: Als aanvulling is deze video met Willem Middelkoop over de traditionele media interessant.

Op de website van ContentGirls staat een scherpe post van Paul de Maat over Mediawijsheid. Paul vat kort de oorsprong van het begrip en de verschillende standpunten samen en stelt de terechte vraag hoe het onderwijs dit moet vormgeven in hun dagelijkse werk. Zeker nuttig om te lezen om even weer terug naar de kern te komen. Toch wil ik ik even een aanvulling maken op deze laatste vraag.

Een paar weken geleden was ik bij een bijeenkomst van het Mediawijsheid Expertisecentrum (www.mediawijzer.net) waarin mediawijsheid en het onderwijs centraal stond. Naast een presentatie van de 11 gehonoreerde projecten van vorig jaar was er ook een debat tussen enkele politici en mensen uit het onderwijspraktijk (Tofik Dibi, Jasper van Dijk (Tweede Kamer-lid SP), Hans Reiber en Bob Wissink (Thorbecke Scholengemeenschap Zwolle))

Mediawijsheid als apart vak/profiel
Het rapport van de Raad van Cultuur adviseert om mediawijsheid integraal in het curriculum te integreren en om vooral geen apart vak er van te maken. Het Thorbecke Scholengemeenschap uit Zwolle, een school die al erg ver is met mediawijsheid in hun school en waar ik mijn stage voor de master Mediapedagogiek heb gevolgd, gaat hier haaks op in en pleit voor een apart vak voor mediawijsheid (of mediageletterdheid zoals ze het ook noemen) en zoekt scholen om hiermee samen te werken. (Bij interesse, stuur me dan even een mailtje of Twitter DM) De reden is heel simpel. Het is nu veel te complex om mediawijsheid direct in het hele curriculum te integreren en het is veel sneller en krijgt meer diepgang en draagvlak wanneer het als apart vak wordt aangeboden. Helemaal een appart vak is het ook niet, want het Thorbecke integreert uren van vakken als muziek, handarbeid, tekenen en enkele andere vakken om aan de beschikbare uren voor hun profiel “Moderne Media” te komen. Dat is ook gelijk een mogelijk antwoord op de vraag van Paul wat er dan geschrapt moet worden, of eigenlijk anders moet worden aangeboden. De leerlingen krijgen namelijk wel deze vakken aangeboden, maar dan afgestemd op de didactiek en inhoud van het profiel.

Een nadeel is natuurlijk dat niet alle leerlingen bereikt worden met een apart facultatief vak en dat is nou juist wel de bedoeling als het aan de Raad van Cultuur ligt. De discussie ontstond dan ook of het wel een apart vak moet worden. Scholen hebben immers al genoeg op hun bordje en zitten niet zo te wachten op nog een hype, zoals ze die ook kennen van verkeerslessen en lessen “hoe met geld om te gaan”. Het is niet de bedoeling dat alle maatschappelijk problemen op het onderwijs moet worden afgeschoven, vertelde Dr Wissink van het Thorbecke er bij. Hier ben ik het ook volledig mee eens en het lijkt mij daarom juist noodzakelijk dat scholen de relevantie zien van mediawijsheid in al haar facetten om het niet als tijdelijke (commerciële) hype te zien die wel weer overwaait. Naast taal en rekenen is mediawijsheid net zo belangrijk voor het onderwijs. Het voorbeeld van het Thorbecke illustreert hoe klein gefocust beginnen succesvol kan zijn. Ik zie het echter vanuit dat punt graag schoolbreed uitgroeien over het hele curriculum zoals de Raad van de Cultuur dat adviseert.

Mogelijke weg en rolverdeling
Maar nu zitten we nog steeds met de vraag hoe het onderwijs mediawijsheid moet vormgeven. Als apart vak? Integraal in het hele curriculum? En wie maakt deze keuze? De politiek of de scholen? Moet er nog een examenvak voor komen? Kerndoelen die moeten worden bijgesteld? Naar mijn idee moeten de scholen zelf de mogelijkheid moeten hebben om te bepalen HOE ze het gaan aanbieden in hun lespraktijk. Elke school is immers vrij om hun onderwijs vorm te geven aan de hand van hun onderwijsvisie. Wat mediawijsheid betreft kunnen we nu veel leren van de pioniers die op al hun verschillende manieren al veel resultaat hebben geboekt. De politiek moet daarnaast een rol spelen om eindtermen en kerndoelen bij te stellen en concreet te zijn in WAT er geleerd moet worden en vrijblijvendheid in de loop van de tijd weg te nemen, zonder de innovators in de weg te zitten. Kortom; de politiek moet de eindcriteria weer van deze tijd maken en de scholen er op aan sturen. Alleen innovatieve scholen zullen iets met mediawijsheid doen als de politiek zegt “je moet meer doen met mediawijsheid“, maar het grootste gedeelte van de scholen zijn volgers en zullen dit niet zo snel uit zichzelf doen als er geen noodzaak is. Er is dus nog een lange weg te gaan.

Jouw ideeën?
Hoe zie jij dat? Wie moet wat doen en wie mag waar over beslissen om mediawijsheid werkelijk in het onderwijs te krijgen? De school? De politiek? De bibliotheek? Commerciële educatieve uitgevers? Ik hoor graag hoe anderen hier over denken.

Oh ja.. ik zal nu proberen aan mijn belofte te houden om weer regelmatig te gaan bloggen…

Foto: Genomen tijdens de workshops van MediaGenius in Utrecht Overvecht

Tijdens mijn opleiding mediapedagogiek spraken we in de pedagogische sfeer vaak over “het moderne jeugdland”. Daar waar kinderen vroeger in een afgezonderde wereld en mini-maatschappij levenden, ver afgezonderd van de grote boze mensen wereld, worden de kinderen tegenwoordig steeds meer en meer in een hyperreality gezogen die gedomineerd wordt door commerciële partijen om hun merk al vroeg aan de kinderen te laten binden. Het “moderne jeugdland” bestaat niet meer en buiten het zichtveld van ouders krijgen corporaties steeds meer grip op hun kinderen.

Natuurlijk moeten we ook mediawijs naar deze documentaire kijken. Het neemt namelijk nog wel een protectionistische invalshoek en is aardig aan de eenzijdige kant. Toch laat het een kern zien van de relatie tussen media en jongeren en kinderen in deze commerciële gemedialiseerde samenleving. Iedereen die zich bezig houdt met mediawijsheid, media-educatie, jongeren, marketing en alle mediacoaches zouden tenminste de documentaire eens gezien moeten hebben. Ik zou zeggen; kijk en vorm zelf een mening over de documentaire en deze vorm van jongerenmarketing. Gelukkig heeft de Media Education Foundation een vrije licentie gegeven van de documentaire en kan ik hem daarom hier onder (wel eens waar in 7 delen dankzij YouTube) opnemen in deze blogpost. (op klik “Lees meer” als de video fragmenten niet zichtbaar zijn).

Ik ben benieuwd naar jullie reacties van deze documentaire. Hoe denken jullie over de inhoud van de documentaire en/of over het fenomeen “youth marketing” in algemeen?

Zo zeg,… de eerste maand van 2010 vloog alweer voorbij. Nog alle beste wensen gewenst! Tijdens deze wat turbulente start van het nieuwe jaar met hoogte- en dieptepunten in de privesfeer ben ik niet echt aan het bloggen toe gekomen. Dat terwijl er genoeg onderwerpen zijn die ik eens onder de aandacht wil brengen. Technologische ontwikkelingen, zoals de nieuwe iPad, maar ook wat meer maatschappelijke zaken en interessante vondsten en gedachten over mediawijsheid.
Maar nu eerst even wat anders. Ik heb namelijk ook niet stil gezeten de afgelopen maand en ik wil wat projecten onder de aandacht brengen die de moeite waard zijn. Voor deze keer is dat het project “Cyberouders” van de Vereniging Openbaar Onderwijs.

Cyberouders?
Op de website van Cyberouders.nl staat de Cyberouder als volgt omschreven.

“Een cyberouder gaat op school aan de slag om leerlingen, ouders en leerkrachten te begeleiden op de digitale snelweg. Hij (of zij) signaleert of er problemen of ‘gevaarlijke’ digitale situaties zijn en gaat in gesprek met de leerlingen en de ouders waarbij hij in nauw contact blijft met de schoolleiding en het team. Hij is een ambassadeur voor meer aandacht voor internetveiligheid op school en thuis.”

Vergelijk het met de verkeersouder die zich inzet voor veilig verkeer om de school. De Cyberouder is de digitale verkeersleider voor een veilige internetomgeving op school en thuis.

Jij een Cyberouder?
Nee, ik zelf ben geen cyberouder, maar ben op een andere manier betrokken bij het project. Samen met een gevarieerd team ben ik trainer van Cyberouders. Mijn taak is om (in samenwerking met) ouderavonden te verzorgen en cyberouders te werven en te trainen voor dit project.  We gaan al snel van start in regio Midden Nederland komende maanden.

Internetveiligheid
Cyberouders richt zich zoals veel partijen op internetveiligheid. Internetveiligheid is hot! We moeten immers onze kinderen toch wel beschermen tegen de boze wereld van internet? Het mooie van de VOO en hun project Cyberouders is dat ze een positieve insteek hebben voor dit onderwerp en de verantwoordelijkheid van mediaopvoeding van de ouder en de school onder de aandacht brengen. Het gaat immers om een veilige internetomgeving, niet om deze internetomgeving als een boosdoener buiten de school te houden. Grandioos! Ook mijn visie op internetveiligheid en mediaopvoeding en daarom doe ik graag mee met dit project. Ik hoop dat we snel de eerste lichting Cyberouders snel kunnen trainen en dat wij trainers ook veel van elkaar leren. Ook Mediawijzer.net bracht het project al onder de aandacht.

Op iedere school een Cyberouder
En hoe zit het met u? Ook op uw school een Cyberouder? Hoe gaat u thuis of op school met internetveiligheid om? Laat het me gerust weten.

Cyberouders wordt gesteund door het Mediawijsheid Expertisecentrum, Programma Digivaardig en Digibewust en het Ministerie OC&W.
Cyberouders is een van de 11 projecten die in 2009 zijn gefinancierd door Mediawijzer.net.

Ben je elke kerst ook zo zat van al die kerstfilms die je ondertussen al tig keer hebt gezien, maar nog steeds elk jaar worden herhaald? Waarschijnlijk heb ik dan nog wel een filmtip voor je. De laatste tijd kom ik vaker films tegen die erg inspirerend en/of informatief kunnen zijn wanneer we het over mediawijsheid en/of mediapedagogiek hebben. Ik heb er een aantal die zeker de moeite waard zijn. Ik wil zo vlakvoor kerst beginnen met een film van meer dan 30 jaar oud. Ik heb het dan over de film “Network” uit 1976 waarin je een kijkje krijgt in de bikkelharde wereld van de televisiemaatschappij.

Korte samenvatting
Network laat de bittere harde waarheid van de televisiemaatschappij zien. Een wereld met harteloze journalisten die tot alles toe in staat zijn om hoge kijkcijfers te scoren. Een wereld van het manipuleren van mensen via de televisie-media. Sommige mensen omschrijven de film als een aanklacht tegen de grote dominerende rol van televisie in onze maatschappij met de commerciële invloed op journalistiek in het bijzonder (ook in deze huidige tijd van internet en telecommunicatie) en waar journalisten voor alles in staat zijn voor hoge kijkcijfers.

Nieuwslezer Howard Beale van UBS wordt ontslagen omdat de kijkcijfers van zijn nieuwsuitzendingen tegenvallen. Uit wanhoop kondigt mr Beale in zijn uitzending aan om tijdens zijn laatste uitzending zelfmoord te plegen voor de camera. Dit geeft echter een eigenaardige wending, want zijn kijkcijfers schieten omhoog. Hij krijgt een eigen show waar hij als de “Mad Prophet of the airwaves” het vuur aan de schenen legt aan de op winst gebaseerde kapitalistische maatschappij en hoe mensen worden belazerd via de (nieuws)media. Deze show scoort erg hoog door zijn vele humanistische uitspraken en oproep aan de mensen om zich te bevrijden van de greep en illusie van de televisiemaatschappij. Echter duurde deze show ook niet lang. Nadat hij op zijn donder kreeg van de chairman van CCA waar hij voor werkt vanwege zijn uitspraken, is hij genoodzaakt om zijn verhaal aan te passen. Hierna dalen de kijkcijfers weer dramatisch. Mr Beale werd een last. Een last die moest verdwijnen. De laatste gesproken zin, vat dan ook de hele film in een zin samen.

“This was the story of Howard Beale: The first known instance of a man who was killed because of lousy ratings.”

Een fragment uit de film; Mr Beale met zijn nieuwe show als “Mad Prophet of the airwaves“

Actualiteit
Hoewel dit een film is uit 1976, is hij nog steeds actueel. Dit ondanks alle nieuwe mediatechnologien als het internet. Veel van de problemen die mr Beale aankaart in zijn uitzendingen als de depressie, oliecrisis, werkloosheid, hoge misdaadcijfers en meer lijken ook in deze tijd aan de orde van de dag te zijn. En laten we ook vooral niet de sensatiezuchtige manier van kijkcijfers scoren die wij de afgelopen weken ook op onze eigen Nederlandse televisie zagen. Denk hierbij aan het voorval tussen Theo Maassen en Patrica Paay bij De Wereld Draait Door, het weglopen van een moslim-advocaat  en een onbeschofte jounalist bij Pauw en Witteman en er schijnt ook nog het een en ander gemoddergooi plaats hebben gevonden bij Studiosport Daarnaast was deze week ook alle commotie en bemoeizucht van de media en 16 miljoen “experts” rond het “zeilmeisje” Laura. Enkele voorbeelden waarbij het internet slechts als katalysator werkt om aandacht onder de mensen te krijgen. Al met al is Network een gedateerde film, maar met een actueel onderwerp en boodschap. Wat dit met mediawijsheid te maken heeft? Misschien is het in Nederland nog niet zo erg als in Amerika, maar het is goed om te onthouden wat de voornaamste drijfveren zijn in televisieland en hoe ze je kunnen manipuleren. Ook in Nederland vindt dit op een bepaalde manier plaats. Sensatiezucht in de (nieuws)media met het doel van kijkcijfers voorop. Dan heb ik nu dus ook mijn voornaamste kritiekpunten over genoemde voorvallen kunnen bloggen.

Verkrijgbaarheid
Ik weet niet of de film Network nog verkrijgbaar is in de winkel of bij de videotheek. Ik heb hem echter wel kunnen vinden via Bittorrent. Het is misschien even zoeken. Mocht je de film gezien hebben, dan ben erg benieuwd naar je gedachtes over de film. Ben je anders over mediawijsheid gaan denken? Kijk je na het zien van deze film anders naar de televisiewereld? Ik ben benieuwd.

En ongeacht of je de film hebt gezien of niet; Hele fijne kerstdagen en een voorspoedig en mediawijs 2010!

In de eerste instantie is de lessenreeks bedoeld voor betere begripsvorming over informatie op het internet en social software, hoe je het op waarde en betrouwbaarheid kan schatten en hoe je er mee kan participeren. Als opstap naar andere deelgebieden van webwijsheid zoals privacy, digitale identiteit, gaming, mediaboodschappen op het internet en meer. Het gebruik van enkele web 2.0 toepassingen had ik opgenomen, aan de hand van mijn bachelor-thesis “Leren met de www-factor“. Echter nu we halverwege de reeks zijn, lijkt het toch een andere kant op te gaan. Dat is geen ramp, want daar leren wij ook van (Learning by doing), maar toch vraag ik me af waarom.

De 5 reflectievragen
Dit komt vooral vanwege het feit dat ik toch een aantal zaken wat anders had ingeschat. Het eerste daarvan zijn de leerlingen zelf. In het voorgaande jaar in de brugklas (ze zitten nu in klas 2 havo/vwo) hebben ze 5 reflectievragen geleerd over mediageletterdheid, namelijk: “Wie heeft het gemaakt?“, “Waarom is het gemaakt?“, “Wat is de boodschap?” , “Hoe is het gemaakt en met welke technieken?“en “Voor wie is het gemaakt?” (doelgroep) (project Mediageletterdheid, SLO). Ik ging er stiekem van uit dat ze in dit volgend schooljaar deze 5 vragen die ze weten op te noemen ook mee kunnen nemen naar het terrein van het internet. Niets is minder waar dus en het blijkt juist het doel van de lessenreeks te worden om deze koppeling te maken. Wanneer ze informatie zoeken op internet lijken ze over het algmeen de 5 vragen te zijn vergeten en zien we het bekende scenario uit de literatuur; “Het is toch zo, want het staat toch op deze site?“. Dit betekent toch dat we een stap terug moeten doen om de 5 reflectievragen ook op het internet te behandelen en niet alleen bij audiovisuele beelden.

Houding en gedrag
Daarnaast merken we dat vooral de houding en het gedrag om aandacht vraagt. Vaardigheden op het internet doen ze snel op of hebben ze al in grote mate. Je kan wel wat nieuws vertellen wat de leerlingen niet weten, maar er zijn echt geen 8 lessen nodig om uit te leggen hoe een zoekmachine werkt. Dat was ook niet de bedoeling, maar we merken dat het vooral om de houding en de daarbij horende gedrag gaat. Heb je die wat bewuster kunnen maken, dan kun je dieper ingaan op de technische vaardigheden.

“Maar meneer, dat weten we toch al?”
Daarnaast een aantal punten die Kennisnet ook al aanmerkt in hun brochure (PDF). De voornaamste is het feit dat leerlingen denken dat ze alles al weten over het internet. “Maar meneer, dat weten we toch al?” werd me ooit eens gevraagd door een van de leerlingen. Dat maakt het didactisch proces lastiger omdat er toch minder snel iets van je wordt aangenomen.
Een ander punt is de versnippering van de tijd en aandacht door het rooster. Per les kan je een enkele opdracht doen of dingen behandelen. Dit maakt het lastig om alle leerlingen voldoende aandacht te geven om ze aan te sporen niet snel tevreden te zijn met wat ze vinden en om duidelijk te maken waarom.

Onverschilligheid in de media
Daarbij blijft het idee van informatievaardigheden erg abstract voor de leerlingen. Het sluit nog niet goed aan bij de beleving van een 13-14 jarige, ook al richten we ons op een beginnersniveau en op bewustwording waar je naar kijkt. De meeste leerlingen staan er toch wat onverschillig over in. Dit is tevens ook een valkuil voor volwassenen. Ben je ergens niet in geïnteresseerd, dan ben je makkelijker te beïnvloeden via de media, omdat je er toch niet diep in gaat onderzoeken. Sommige leerlingen zijn goed bezig. Sommige interesseert het ook weinig. Voor mij nu dus de vraag hoe je deze laatste leerlingen nou beter kan bereiken. Zelfs bij volwassenen is het al erg lastig, laat staan bij pubers die hun cognitie nog vol in ontwikkeling hebben.

Ontwikkeling in cognitief vermogen
En daarmee het laatste punt. We doen met de lessen een groot beroep op hun cognitief vermogen. Uit de literatuur en onderzoek zoals “Het puberend brein” van Eveline Crone weten we dat het deel van de hersenen die dit voornamelijk voor hun rekenen nemen in deze leeftijd nog vol in ontwikkeling is. Een goede reden om ze daarom te stimuleren op dat gebied, maar je kan daarom ook moeilijk dat gene verwachten van leerlingen in deze leeftijd wat voor volwassenen vanzelfsprekend lijkt te zijn. Misschien daar toch een inschattingsfout mee gemaakt? Is dat de reden waarom het bij audiovisueel materiaal toch makkelijk lijkt te kunnen, omdat hun creativiteit daarbij meer komt kijken, vooral bij het produceren van audiovisueel materiaal?

Filosofie
Zou je denken. Toch zette een andere 14-15 jarige leerling mij aan het denken, de avond na de grote ROC-West Brabant dag van de Waag. (#ROCWB09 op Twitter) De dochter van mijn logeeradres volgt filosofie op school en het viel ook wel op waarom. Een gesprek van ruim 2 uur met constant doorvragen tot de vraag of onze werkelijkheid wel realiteit is en waarom, deed me even doen vergeten met wie ik nou eigenlijk in gesprek was. Fascinerend, waarom heeft zij juist de onderzoekende houding die we graag willen zien op de betreffende VO-school? Is het om haar aard en persoonlijkheid? Komt het door de filosofielessen? Moeilijk om het werkelijk ze zeggen. Ik zou wel een voorstander zijn om filosofie standaard als vak op te nemen in het onderwijs, aangezien het kritisch vermogen en creativiteit daarmee gestimuleerd mee zullen worden. Twee vaardigheden die erg belangrijk zijn voor mediawijsheid (ook volgens David Buckingham). Ik heb in ieder geval die avond een leerling kunnen uitleggen waarom ze het vak wiskunde op school heeft (wat ze maar “een stom vak” vindt) en het kunnen verbinden met een vak die ze erg interessant vind, namelijk filosofie. Nu nog de kunst om iets vergelijkbaars voor elkaar te krijgen met 27 verschillende leerlingen op het gebied van media. Als iemand nog interessante bronnen, tips, mensen, zaken hier over weet, laat het me maar gerust weten. Ik weet dat ik niet de enige ben die op dit gebied bezig is. Een aantal koffieafspraken staan dan ook nog op de agenda. Op dit moment duik ik even weer in het materiaal. Hopelijk kunnen we de komende lessen het vanuit de creatieve kant benaderen.

Hoe dan ook is alles ons een leerzame ervaring. Zowel voor mij als voor de betreffende VO-school. Wel jammer dat ik deze ervaring niet had kunnen opdoen nog tijdens mijn studie. Desondanks hoop ik dat het een opstapje kan vormen om ook online media verder te integreren in hun profiel nieuwe media. In ieder geval staan er al wat leuke dingen op de agenda, zoals het ontwikkelen van een heuse viral als promofilmpje voor de school.

Credits:
Afbeelding 1: Wiki Webwijsheid Kennisnet
Afbeelding 2: Onbekend

”
Waarheid als eindproduct van onderwijs
De Griekse filosoof Plato zag kennis als pad naar verlichting. Daar vanuit zijn de academici opgericht en vormt het een wortel van ons huidig onderwijs. Hoewel het onderwijs van tegenwoordig een sterk fordistisch karakter heeft en een economische gedrevenheid, is de waarheid wel een product dat centraal staat in het onderwijs. Er wordt geacht dat het onderwijs de waarheid over veel zaken overbrengt op de volgende generatie. Dat waarheid tegenwoordig heel subjectief is, getuigt wel de vele discussies zoals het wel of niet lesgeven over de evolutietheorie.

De ontwrichting van DE waarheid
Toch was de wereld van vroeger een stuk simpeler. Er waren niet veel informatiebronnen en er werd geacht dat de “gevestigde orde” de waarheid over de zaken sprak, zowel in het onderwijs als in de media. Wie herinnert zich immers niet die leraar of je vader die alles wel wist. Met de komst van het internet is dit radicaal verandert. Via het internet valt veel meer informatie te vinden dan enkel die van de gevestigde orde. Vaak zijn ze tegenstrijdig, vaak zijn ze onjuist, vaak verdiepen ze juist de zaken. Hoe dan ook heeft het internet het kenmerk dat er veel meer informatie te vinden is, dan de gevestigde orde te bieden heeft of wilt aanbieden. Jongeren hebben hierdoor de mogelijk om de wereld via de virtuele werkelijkheid te verkennen op basis van hun eigen voorkeuren en interesses. Ze beschikken immers over een venster van de wereld waar ze toegang hebben tot vele meningen, subculturen en lifestyles, ervaringen, discussies, documentaires en meer waarmee ze zich identificeren. In zekere zin vormen jongeren zo hun eigen waarheid in plaats van dat deze wordt opgedrongen door een enkele gevestigde orde.

Meerdere perspectieven dankzij onder andere user generated content

Waarheid en postmodernisme

Een concreet voorbeeld kan zijn hoe er via deze verschillende media verslag wordt gegeven over een bepaalde gebeurtenis. De traditionele media zoals tv en radio laten voornamelijk een eenzijdig beeld vertonen. In de tijd van de golfoorlog stond CNN klaar om verslag te doen hoe onze westerse troepen hun werk deden. Volgens de filosoof Jean Baudrillard heeft deze oorlog nooit plaats gevonden, zoals wij die via de media beleefd hebben. Deze gevestigde orde van de media liet bijvoorbeeld voornamelijk zien hoe wij met een precisieraket een doelwit uitschakelden, maar lieten niet zien hoe wij duizenden Iraki’s plat hebben gebombardeerd via carpet bombing. De media creëert samen met de consumptiemaatschappij een schijnwerkelijkheid die Baudrillard de “hypereality’ noemt. Tegenwoordig is het geval dat via de nieuwe media als het internet een gebeurtenis van verschillende kanten kan worden belicht, vanwege de user-generated karakter van het internet. In het conflict tussen Israël en Palestina werd er van beiden kanten verslag gedaan door de burgers via sociale netwerken als Twitter en Flickr. Op het moment van schrijven is het in Iran het geval dat er alleen maar informatie beschikbaar is via deze burgerjournalistiek. Het verschil met de traditionele media is echter dat er via het internet zoveel informatie van allerlei perspectieven beschikbaar is, dat je daar je eigen waarheid uit moet creëren. Je hebt informatie uit verschillende kanalen en het is aan jou om te bepalen wat wel en niet waar is. Dit maakt het internet tot een typisch post-modernistisch verschijnsel.

Concurrentie met het onderwijs
Het huidige onderwijs is een andere gevestigde orde van de waarheid. Het is daarom ook geen verrassing dat nieuwe media als het internet ook met dit onderwerp in conflict komt met het onderwijs. Het onderwijs moet immers concurreren met de grote massa van het internet, maar zelfs ook met de meer traditionele media met zenders als Discovery Channel en National Geographic en andere documentaires. Een docent moet van goede huize komen, wil hij zijn leerlingen van zijn waarheid overtuigen. Dankzij de media en vooral het user-generated internet, heeft het onderwijs veel moeten inleveren op zijn kennisautoriteit.

Valkuilen
Dat deze ontwikkelingen problemen oplevert voor het onderwijs is dan ook geen grote verrassing. We kennen immers allemaal wel de verhalen van de knip-en-plak generatie, jongeren die hun werkstukken bij elkaar knippen en plakken vanaf het internet. Ook kent het internet vele valkuilen als het om informatie en waarheid gaat en zijn er veel onbetrouwbare bronnen en (bewust) gemanipuleerde informatie. Een ander probleem kan meer op psychologisch vlak liggen, namelijk cognitieve dissonantie. 21 Het verschijnsel dat een leerling de informatie van school afwijst en/of bestrijdt, omdat het in strijd is met de informatie die hij al heeft opgepikt uit de media.

Het belang van media-educatie en mediawijsheid
Kortom is nieuwe media als het internet ook op filosofisch en kennisniveau een ontwrichtende techniek voor het onderwijs, zoals Dr Michael Wesch ook al aangaf. Het product waarvoor het onderwijs in het leven is geroepen, namelijk kennis, valt nu ook overal in de media te vinden. Jongeren gebruiken de media ook als educatief middel. (zo wordt porno als educatief materiaal voor de seksuele ontwikkeling gebruikt door jongeren, met alle gevolgen van dien). Het onderwijs moet er mee concurreren en er voor waken dat leerlingen niet de “verkeerde” informatie oppakken. Vaak resulteert dit weer in allerlei gesloten oplossingen als verbieden en blokkades. Het blokkeren en verbieden van het gebruik van de online encyclopedie Wikipedia is hier een goed voorbeeld van. Het is echter de vraag of de leerlingen hier mediawijzer van worden. In plaats van het verbieden van alternatieve waarheden en het “verkopen” van hun eigen waarheid en normen, kan in het kader van mediaeducatie de leerlingen beter worden geleerd hoe deze nieuwe media werken en hoe je er een correcte beeldvorming en dus een waarheid mee kan ontwikkelen. Bewust en kritisch omgaan met deze media staat immers centraal bij mediawijsheid. Dit zou een meer socratische insteek zijn, immers de Griekse Filosoof Socrates zei dat niet zozeer het aanleren van kennis, normen en waarden van belang is, maar het vermogen om nieuwe waarheden en normen te scheppen.

“

Opkomst sociale en mobiele media
Opvallend aan deze versie is de benoeming hoe snel ons medialandschap verandert, zoals de opkomst van de sociale en de mobiele media. Aan enkele voorbeelden hebben we ook uitgebreid aandacht besteed bij de master Mediapedagogiek, zoals de Amerikaanse verkiezingen met Barack Obama.

Mediawijs perspectief
Jammer vind ik, is dat ik al deze ontwikkelingen nog maar weinig tegenkom als we het over mediawijsheid hebben, zoals bij de workshop “Mediawijsheid in toekomstig perspectief” op het congres van Media4You waar ik onlangs was. We hebben het dan nog vaak over media als tv, radio en de krant. Wanneer we het over internet hebben, praten we vooral vanuit het protectionisme; over de gevaren, slechte invloed, pornografie, privacy, en “pas op!”. David Buckingham gaf in zijn boek Media Education al aan dat we dezelfde protectionisme ook hadden op het gebied van tv, radio en de krant in de vorige eeuw. Ik kwam pas geleden ook deze powerpoint (<- Download!) tegen die dit helder op een rijtje zet. Ik hoop dat we deze eenzijdige insteek snel voorbij zijn en de genoemde ontwikkelingen in Did You Know 4.0 ook vanuit een omarmde en modern perspectief kunnen toepassen in mediawijsheid en media-educatie projecten. Did You Know 4.0 laat een beeld zien en geluid horen van een medialandschap die ik nog onderbelicht vind ik de huidige mediawijsheid initiatieven.

Jetix
Komende tijd is het dan ook zo ver. Een tweetal commercials geproduceerd door de leerlingen van een 2e klas HAVO/VWO zal te zien zijn op Jetix. Deze commercials zijn gemaakt voor een spelletjesfabrikant (en neee.. geen videogames, maar een echt fysiek gezelschapspel) . Het leuke is nog dat de commercials niet echt “af” zijn. Er is een wedstrijd aan gekoppeld waarbij iedereen een vervolg op de commercial mag maken en deze op YouTube mag plaatsen. De inzending met de meeste “hits” winnen een prijs.

Nieuwsitem JeugdJournaal
Het Jeugdjournaal van de NOS besteedde een nieuwsitem aan deze school en deze praktijkopdracht.  Geplaatst met een code om te embedden, kan ik het niet laten om deze jullie niet te tonen. Bekijk het zelf eens voor een impressie

Komende weken.. webwijsheid
Komende week ga ik met dezelfde klas aan de slag op het gebied van informatievaardigheden en social media, of zoals ik het genoemd heb “webwijsheid“. Onder begeleiding van de docent en tevens projectleider zal ik een 8-tal lessen verzorgen die ik tijdens de master Mediapedagogiek heb ontwikkeld samen met het TSG Zwolle. Ik hoop alleen dat ik enigzins in de buurt kom van het enthousiasme van deze afgelopen periode.

Best practise
Het TSG Zwolle is een uitstekende “best practise” van mediawijsheid in het onderwijs. Samen maken we ook deel uit van het Mediawijsheid Expertisecentrum. Ik hoop binnenkort de commercials eens voorbij te zien komen op de buis van “onze klas”.

Een tijdje terug las ik op de blog John van Dongen een blogpost tegen met bovenstaande video en waarin hij een stuk van een docente uit de Gelderlander citeerde. De docente pleitte daarin voor de mogelijkheden van het (beter) inzetten van multimedia en internet. Daarbij pleitte zo ook voor het doceren van nieuwe media aan de docenten, omdat ze nauwelijks op de hoogte zijn van de vele mogelijkheden van het internet en de relatie met mediawijsheid. Het stuk kwam me heel bekend voor, toen ik het artikel van de Gelderlander las. Even later drong het tot me door. Ik had zeker een maand eerder al contact met de docente, Ellen Tapia-Quilodrán, die mij toen mailde met de vraag of ze voor haar opiniestuk voor haar afstuderen, mocht citeren en verwijzen naar mijn blog en beachelor thesis “Leren met de www-factor“. De wereld blijkt soms klein te zijn en kom je uiteindelijk iets tegen wat beïnvloed is door iets wat jezelf eerder hebt gedeeld. De kracht van sociale media. Ellen Tapia-Quilodrán maakt in haar artikel een aantal scherpe punten over de huidige mediaeducatie-initiatieven. Op enkele punten wil ik dan ook even ingaan. Namelijk het gebruik van multimedia in het onderwijs en de plaats van web 2.0 in mediaeducatie. Ik citeer haar:

Er zijn steeds meer scholen die in het kader van het Studiehuis lesmethodes aankopen bij uitgeverijen waarbij een cd-rom wordt geleverd met interactieve lessen. Ondanks het pc-gebruik bij deze methodes blijft de informatievergaring en -verwerking vrij lineair. Er wordt informatie gegeven in de vorm van filmpjes en (gesproken) tekst, die vervolgens getoetst wordt door middel van vragen of een schrijfopdracht. Als al gebruik wordt gemaakt van internet gebeurt dat meestal met zoekmachines, in een uitzonderlijk geval wordt internetencyclopedie Wikipedia geraadpleegd. Het is te betreuren dat de mogelijkheden van internet niet optimaler worden ingezet binnen het onderwijs.

Ik kan me hier alleen maar bij aansluiten. In mijn tijd bij mijn studie Communication and Multimedia Design heb ik een paar keer te maken gehad met educatieve opdrachten, wat vaak een multimediale ondersteuning van de lessen in hield. Veel studenten en de niet nader te noemen educatieve uitgever (die iedereen wel kent) blijven vaak steken bij het copy-pasten van de lesinhoud uit de boeken, inclusief de meer-keuze-vragen om die vervolgens in een mooi vormgegeven omgeving of verhaaltje te plaatsen. Dit werkt echter niet en dat is wat educatieve games een slechte naam heeft bezorgd. We willen vaak de nieuwe middelen en media inzetten op de manier zoals we van het oude bekend mee bekend zijn. Dit is hoe een “design-patron” vaak verloopt. Zo ook met multimedia in het onderwijs. Het is een vergelijkbare manier hoe internet in de jaren ’90 van de vorige eeuw werd gebruikt voor e-commerce; het klakkeloos kopiëren van de folder naar het beeldscherm. Het is inderdaad jammer dat we met veel moeite nauwelijks vooruit komen in het onderwijs. Met betreft internet en informatievaardigheden blijven we vaak steken bij het gebruiken van zoekmachines en vormen van zoekopdrachten. En daarmee kom ik naar het volgend punt.

Internet is een ideaal medium voor kennisoverdracht en in te zetten voor alle schoolvakken. De leerling zou zich buiten de gebaande paden van de methodische (media-)educatie moeten kunnen bewegen. Zo heeft hij de mogelijkheid zijn talenkennis online toe te passen of gebruik te maken van web 2.0-toepassingen voor het vergaren, selecteren, ordenen, uitwisselen en verwerken van informatie die voor alle schoolvakken toepasbaar is. De wereld van web 2.0 opent deuren die het leeuwendeel van de digitale methodes van uitgeverijen gesloten laten en biedt leerlingen de mogelijkheid op wereldwijde schaal samen te werken met andere scholieren. Om leerlingen dit te kunnen laten doen, is het belangrijk dat zij leren welke bronnen betrouwbaar zijn en hoe zij relevante informatie uit de grote hoop moeten filteren.

Hulde! Ik kan me er alleen maar bij aansluiten. Bij mijn Masteropleiding Mediapedagogiek is dit mijn visie en kerndoel van mijn project die ik dat jaar heb gedraaid. Bij het ontwikkelen van een lessenreeks informatievaardigheden en internet ten behoeve van een medialeerlijn op een VO-school, heb ik dit ook als uitgangspunt genomen. Naast het gebruik van zoekmachines als Google, komen daar ook het gebruik van web 2.0 toepassingen aan bod voor het selecteren, opslaan en delen van informatiebronnen en maken leerlingen hun eigen “webstuk” in plaats van een werkstuk op papier die alleen de docent leest. Uiteindelijk moet dergelijke informatievaardigheden ook in dienste staan van andere vakken en profielen. Daarnaast is het een opstap naar een aanvulling op de medialeerlijn op het gebied van social media en internet. Het verband tussen de sociale media als het internet met mediaeducatie en mediawijsheid komt nog maar amper naar voren in de huidige initiatieven. Als dat echter wel gebeurt, dan gaat het meestal om veiligheid en de gevaren van het internet. Dat is natuurlijk ook belangrijk, maar er is veel meer dan dat, zeker op het gebied van onderwijs, zoals Ellen mooi aangeeft.

Media-educatie is nog geen verplicht vak, maar met het oog op de kennismaatschappij is het slechts een kwestie van tijd voordat dit wordt ingevoerd. De vraag rijst hoe scholen zich hierop voorbereiden, als zij dat al doen.

Media-educatie is inderdaad een vakgebied die steeds meer gewicht krijgt voor de algemene ontwikkeling van de toekomstige burgers in onze samenleving. Zeker gezien het feit dat wij onze werkelijkheid steeds meer baseren op basis op wat we waarnemen in onder andere de media, of te wel de “hyper-reality”.  Of het een apart vak moet worden, is nog maar de vraag. Beter kunnen de huidige vakken, met name zoals Nederlands en Maatschappijleer een “update” krijgen op de langere termijn.

Als docent in opleiding heb ik tijdens stages meegemaakt hoe de generatiekloof tussen docenten en leerlingen met de dag groeit. Terwijl leerlingen zich aansloten bij forums en nieuwsgroepen, vanuit de klas twitterden dat zij zich verveelden en krabbels achterlieten op de Hyvespagina van hun klasgenoten, leerden de docenten hoe zij hun e-mail moesten openen.

Dit is inderdaad een bekend beeld. Echter zie je vaak hoe docenten hier op reageren, namelijk verboden en blokkades, om zo een vorm van controle niet te verliezen, zoals we ook zien in de video.

Ik ben erg benieuwd hoe mediaeducatie zich in het onderwijs gaat ontwikkelen EN hoe mediaeducatie zich mee ontwikkelt met de ontwikkelingen van de nieuwe media. We schieten er immers ook weinig mee op, als we gaan onderwijzen hoe enkel de media van de afgelopen 50 jaar is geweest en niks tot weinig met de nieuwe en toekomstige media doen. Ik probeer daarin mijn steentje bij te dragen.

Ken jij ook voorbeelden van scholen die aan media-educatie doen? Als je in het onderwijs werkt, hoe gaan jullie daar dan mee om? Welke obstakels kom je tegen om nieuwe media te implementeren in het onderwijs, zoals in de voorbeelden van Ellen? Ik hoor graag jullie ervaringen.

Het belooft een boeiende avond te worden, 14 mei in Enschede. Om een lang verhaal kort te maken, verwijs ik iedereen graag door naar onderstaande flyer van de medialabavond. Mijn vraag is nu natuurlijk: kom jij ook? . Misschien dan tot donderdag de 14e? Voor de mensen die het moeten missen zal ik later een verslag van het debat en de avond schrijven. Het wordt helaas niet gestreamd, bij het gebrek aan een internetverbinding.

Klik voor een grotere leesbare versie:

Gisteren Pauw en Witteman gemist? Hierbij dan het fragment over dit onderwerp

Stereotypen van de geslachten
Hanneke heeft een heel sterk punt, wanneer ze zegt (3:40 min)  dat de media eigenlijk een oud beeld van seks weergeven, of eigenlijk moet ik zeggen; de stereotypen van zowel man als vrouw. Ik zeg vaak dat de media onze maatschappij reflecteren en vergroten daarbij onze ideeën en idealen uit. Deze stereotypering houdt de volgende ideaalbeelden in. Het ideaalbeeld van de vrouw gaat voornamelijk over (uiterlijke) schoonheid, de verwachting van sensitiviteit en de waarde dat de vrouw beschermd en verzorgd hoort te worden (meestal door een man) en geen kans krijgt om mee te doen met de “boze buitenwereld”. In dit ideaalbeeld lag de oorsprong van de vrouwenemancipatie en de feministische beweging waar mevrouw Felten vast ook bij gerekend kan worden.
Voor de man geldt er een ander ideaalbeeld. Deze bestaat uit de ideeën dat de man “cool“, “stoer” en “hard” moet zijn, dat het geen gevoelens voor verdriet, angst en pijn mag uiten, moet hij een fascinatie voor geweld hebben, moet hij overheersen over anderen (waaronder zijn vrouw), macht en status verwerven en moet vooral “stoer” zijn (je mag geen “mietje” of een “watje” zijn). Dr. W. Pollak schreef een treffend boek over deze stereotypen genaamd: “De jongenscode“.
Zien wij nu een overeenkomt tussen deze conservatieve ideaalbeelden van man en vrouw en de discussie bij Pauw en Witteman? Ik wel. Namelijk dat er vrijwel alleen maar aandacht uitgaat naar het ideaalbeeld van de vrouw. De man en het bijbehorende ideaalbeeld bleven compleet buiten beschouwing.

De sensitieve man
Hooglerares en psychologe Elaine N Aron heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar de sensitiviteit van de mens (en andere dieren) en het verband daarmee met zijn of haar (sociaal) gedrag. (als je hier meer over wilt weten, raad ik je aan haar boeken te lezen.) Dr Aron geeft in een van haar boeken (the High Sensitive Person in Love) aan dat het ideaalbeeld van de vrouw grote valkuilen met zich meebrengt voor de vrouwen, zoals de kans veel te snel en te vroeg in een slecht huwelijk te raken zodat er voor haar wordt gezorgd door een man. Echter geeft ze ook aan dat het ideaalbeeld voor de man wel eens veel moeilijker en schadelijker kan zijn voor mannen die daar niet aan kunnen voldoen. De (hoog) sensitieve man met een rijk gevoelsleven is hier een goed voorbeeld van. Deze mannen die gedwongen worden hun sterke gevoelens te onderdrukken, moeten net zo “stoer” zijn als het ideaalbeeld die oa door de media worden geprojecteerd. Terwijl wij ons enkel zo druk maken (bij oa Pauw en Witteman) om hoe de vrouw door de media word geprojecteerd of om een tepel die in beeld komt voor 0,4 seconden, lijden over de hele wereld een groot aantal mannen in stilte onder het conservatieve ideaalbeeld van de man die vergroot geprojecteerd wordt door de media. Waarom wij het nooit hebben over hoe de man geprojecteerd wordt  door de media is voor mij een groot raadsel.

Mannenemancipatie
Ook de auteur Ted Zeff omschrijft in zijn boek “Overlevingsgids voor hoogsensitieve personen” welke waarden wij hebben bij sensitiviteit en hoe het ideaalbeeld hierover uit de maatschappij (die vervolgens uitvergroot geprojecteerd wordt door de media) juist voor mannen heel schadelijk kan zijn.
Het lijkt er op dat er zoveel aandacht naar het vrouwelijk ideaalbeeld gaat vanwege de vrouwenemancipatie en de nog steeds heersende opvatting dat vrouwen beschermd moeten worden, dus ook voor dit probleem. Erg jammer dat het hier enkel bij blijft. Het zou nuttig zijn wanneer er een mannenemancipatie zou plaats vinden in de maatschappij. De enkele voorzichtige verschuivingen dat mannen wel hun emoties mogen tonen worden vaak niet serieus of enigszins met een knipoog gebracht en worden er labels als “metroseksueel” of “homoseksueel” aan gegeven. Er jammer, want daar heeft het niks mee te maken.
In de media zien we de vrouw en de man geprojecteerd worden met “borsten en spieren”. Om de borsten maken wij ons nu erg druk, om de spieren nog niet. Wij geven wel de media de schuld als een jongevrouw onzeker bij een plastische chirurg zit voor een borstvergroting, maar amper wanneer een jongeman bij de sportschool aan het pompen is om maar zoveel mogelijk te lijken op al die mannelijke modellen in de media. Nee, dan vinden wij hem hoogstens een narcist, maar wijzen wij amper naar de media. Zo ook in de discussie bij Pauw en Witteman. De man en de mannelijke ideaalbeeld geprojecteerd door de media bleven buiten beschouwing. Sterker nog.. er zijn ook mensen die het aanleren en aanmoedigen van het mannelijk ideaalbeeld bij jongens juist willen stimuleren. Alleen vanwege het feit dat het “goed zou zijn” voor de ontwikkeling van jongens. (sorry docent Blogmania, ik kan me hier totaal niet in vinden)

Helaas. Hoewel Hanneke Felten een goed punt heeft over de beeldvorming van jongeren door de uitvergrote oude conservatieve waarden in de media, doet ze de redactie van Pauw en Witteman de helft van de jongeren (de jongens) te kort door zo’n sterke feministische eenzijdige standpunt in te nemen in het programma naar voren te laten komen.  Ik hoop dat onder andere ook de overheid (zoals het Ministerie OCW) dit inziet en het thema niet zo eenzijdig belicht laat zoals gisteren bij Pauw en Witteman het geval was. Misschien is het dan toch eens tijd voor een mannenemancipatie. Maar of dat zo snel mogelijk is in een maatschappij die zo sterk nog gedomineerd wordt door het mannelijk ideaalbeeld (met nadruk op het ideaalbeeld en niet de mannen) is maar de vraag. Immers, nog steeds hoor je nog zo vaak: Als je als vrouw fulltime wilt werken, ben je een slechte moeder en als je als man deeltijd wilt werken ben je niet ambitieus genoeg en een watje.

Ik zou alsnog graag willen weten hoe Hanneke Felten denkt over het mannelijke ideaalbeeld in de media en de mogelijke gevolgen daarvan (voor zowel mannen als vrouwen).

Ondertussen heeft Hanneke Felten haar reactie gegeven in de onderstaande berichten. Een mooi voorbeeld hoe snel dat tegenwoordig kan gaan met de hedendaagse (sociale) media. In dialoog en discussie gaan met iemand die je op tv hebt zien spreken is nog nooit zo laagdrempelig en makkelijk geweest.

Via Twitter kwam ik op de blog terecht van @essen2punt0 en via daar naar een blog genaamd Astrids Scribbles. Daar werd ik verwezen naar een blogpost over de waarde van klassieke media, de verpaupering door nieuwe media en hoe slecht het wel niet gaat met onze jongeren die opgroeien met deze media. @essen2punt0 had al uitgebreid gereageerd op deze blogpost vol vooroordelen over nieuwe media. Toch wil ik zelf ook even een duit in de zak doen, want “mijn broek zakte me bijna af” na het lezen van de post van Astrid en het brengt een aanleiding om na te denken en te discussiëren over de rol van internet op school en in mediaeducatie. 

Met de meeste stellingen kan ik het niet zo mee eens zijn. Want wat kunnen we kort samengevat halen uit de blogpost van Astrid? Als ik alles zo zou moeten geloven dan lijken onze jongeren lui te worden door de nieuwe media als het internet. Deze “nieuwe media” (in het geval van haar blogpost het internet), die geen diepgang kennen, waarmee jongeren alleen maar knippen en plakken, die totaal geen informatie kunnen interpreteren afkomstig van het internet, jongeren lijken dom te worden door het internet en alleen “klassieke oude media” zouden onze jongeren nog kunnen redden. Het geheel komt op mij wat paniekerig over. Het zijn vergelijkbare argumenten die men ook gaf over deze “klassieke oude media” toen deze nog als “nieuwe media”  werden beschouwd. Lezen maakte je dom en je raakte er door geisoleerd, strips waren slecht voor je hersenen en televisie zou de families in het land uit een laten vallen en iedereen zou nog alleen als zombies voor een scherm zitten, zei men vroeger. Eigenlijk zou de wereld allang vergaan moeten zijn… dus klopt deze scenario dit keer wel? Ik neem wat stellingen onder de loep.

Het is inmiddels wetenschappelijk bewezen…dat leerlingen het niet zo nauw nemen met het kritisch beoordelen van de informatie die zij gebruiken voor werkstukken of onderzoeksverslagen. Ze zijn in de veronderstelling dat internet de waarheid is en kijken niet verder dan de eerste 10 hits: een ranking, die gebaseerd is op populariteit. En de stelling hoe populairder, hoe betrouwbaarder gaat voor het internet helaas niet op.

Amerikaanse WO I propaganda; "oude klassieke media"

Zo’n beetje de enige bewering die met wetenschappelijk onderzoek wordt geprobeerd te onderbouwen. Je kan je afvragen hoe dat onderzoek is gehouden, maar laten we eens aannemen dat dit onderzoek de “waarheid” spreekt. Wat schieten we er dan mee op? Juist.. vrij weinig. Het is oud nieuws. De bewering dat alleen leerlingen alles op het net als “waarheid” aannemen is ook niet helemaal correct en durf ik wel ter discussie te stellen. Volwassenen doen het immers ook vaak genoeg. Sterker nog; toen in de vorige eeuw een Amerikaans radiostation de berichtgeving gaf dat het land onder aanval lag van buitenaardse wezens, was vrijwel het hele land in rep en roer. Vol verbazing zag het radiostation dat vrijwel iedereen geloofde wat uit dit doosje kwam, voornamelijk ook volwassenen. Dus wat is er nou veranderd vergeleken met de “oudere klassieke media”? Vrij weinig. In de jaren ’40 van de vorige eeuw namen verschillende partijen dankbaar gebruik van de eenzijdig massacommunicatie die de media kon uitzenden over een volk. Iedereen heeft in de geschiedenislessen vast wel geleerd over de propagandamachines van oa Hitler, Stalin, maar ook onze eigen “westerse wereld”. Deze “klassieke oude” media werd als de enige waarheid geslikt door vrijwel het hele volk. Nu zijn de propagandamachines uit de Tweede Wereldoorlog misschien wel een extreem voorbeeld, maar laat het duidelijk zijn dat deze “klassieke oude media” met hun eenrichting massacommunicatie en “auteursrechten” ook lang niet altijd de waarheid spreken en de “diepgang” hebben zoals wordt beweerd. Ik kan dus ook wel gaan zeggen dat de oudere generatie het niet zo nauw neemt/nam met het kritisch beoordelen van informatie via deze “oude klassieke media”. Wat in een onderzoeksrapport staat, is gelijk de waarheid, zonder te kijken naar de onderzoeksmethodes en contexten waarin het is uitgevoerd. Of zoals sommige mensen uit de generatie van mijn opa zouden zeggen “Het is zo, want het was op tv!“. Het zelfde zeggen sommige mensen zelfs nog steeds over de krant. In de bewering dat jongeren informatie uit de nieuwe media niet goed kunnen beoordelen zit wat in, maar dat is geen nieuws en je kan daar de “nieuwe media” niet de schuld van geven en daarmee kom ik tot het volgende punt.

Docenten doen hun best…om leerlingen uit dat spoor van internet te trekken. Maar als ze eisen dat leerlingen gedegen onderzoek doen en de achtergronden van hun internetinformatie opzoeken, stuiten ze op een muur van weerstand. Wanneer docenten vervolgens wijzen op die klassieke media en die leerlingen confronteren met de kwalitatieve resultaatverschillen, gaat er vaak een wereld voor hen open.

Hier gaat het dan ook fout, naar mijn idee. Docenten moeten niet proberen “de leerlingen uit het spoor van het internet te trekken.” Het onderwijs (en daarmee ook de docenten) moet eens zijn verantwoordelijkheid nemen en leerlingen leren het medium van het internet op een correcte manier te gebruiken. Dit is ook wat in het onderwijs vaak fout gaat, omdat maar weinig docenten dat kunnen. Verder dan het gebruiken van de zoekmachine Google, komen de meeste scholen dan ook niet. Daar gaat de conclusie van bovenstaand onderzoek van de Open Universiteit Nederland dan ook fout.  Ik durf amper woorden als “crowdsourcing” en “wikinomics” in mijn mond te nemen, omdat men blijkbaar soms denkt dat Google alles is op het internet en het enige tool is om leerlingen mee te leren laten werken. Helaas is het internet meer dan dat en moet het in een bredere context worden gezien dan een digitaal archiefkast waarin je kan zoeken met Google. Die vergelijking moet ook niet langer worden gemaakt, omdat digitale informatie een hele andere en rijkere dynamiek heeft dan de artikeltjes in een archiefkast. Deze andere eigenschappen van informatie en hoe social software voor mediaeducatie in gezet kan worden, heb ik ook eerder behandeld in “Leren met de www-factor“. Over de zogenoemde “kwaliteitsverschillen” heb ik ook zeer mijn twijfels. De oude klassieke media bieden mij geen enkele of weinig manieren om te achterhalen hoe informatie in deze media tot stand zijn gekomen. Ik moet maar aannemen dat het artikel in de encyclopedie de waarheid spreekt en dat (bijvoorbeeld) Pluto nog steeds een planeet is. Wikipedia bied mij wel deze mogelijkheden en directe verwijzingen en kan ik zelf beter beoordelen wat de waarde is van een artikel. De vele ingebouwde feedbackloops in de tweezijdige nieuwe media kunnen zo zeer waardevol zijn. Dat is een informatievaardigheid voor nieuwe media die leerlingen zouden moeten leren. Het is te kortzinnig om te beweren dat de informatie in de “klassieke oude media” meer diepgang zou hebben en nauwkeuriger is dan de “nieuwe media”. Elk medium heeft zo zijn sterke en zwakke punten en de een is niet perse beter dan de ander. Gebruik ieder medium en tool waar het sterk voor is. Daar hebben niet alleen de jongeren een hoop in te leren. Je slaat ook geen spijkers in de muur met een zaag, omdat je daar toevallig mee bent opgegroeid. 

De docent
Je kunt natuurlijk een principiële discussie voeren over de vraag óf er sprake is van een probleem. Als docenten de achteruitgaande kwaliteit van de knip-en-plak verslagen accepteren, dan zijn we klaar. Of moeten we docenten (blijven) aanspreken op hun verantwoordelijkheid?

Dit lijkt me nu dan ook zeer duidelijk. Als antwoord op de laatste vraag: Nee, het onderwijs moet zelf eens de verantwoordelijkheid nemen en deze nieuwe media op een juiste en kritisch constructieve manier integreren in hun mediaeducatie. Niks doen en maar klagen over de jeugd is de manier om het niveau van het onderwijs naar beneden te halen.

De leerling
Er groeit een generatie op die de alternatieven van internet niet kent en niet weet welk medium je voor welk doeleinde gebruikt. Lopen zij ‘schade’ op als ze dat niet meer leren? Waarin zit die schade? En hoe zouden we ze dat weer kúnnen leren?

Een groot woord om te beweren dat deze generatie geen alternatieven kent van het internet. Natuurlijk kennen ze die wel. De vraag is of ze die gebruiken of überhaupt willen gebruiken. Ook een grote bewering om te zeggen dat ze niet weten welk medium ze moeten gebruiken voor welke doeleinde. De “oudere generatie” weet het soms nog slechter, als ik het aanbod voor allerlei cursussen, opleidingen en websites bekijk over hoe om te gaan met al deze media en middelen en de grote stroom van informatie. Je kunt dan ook zeggen dat de jongeren lui zijn, maar ik zou het net als @essen2punt0 liever “slim” willen noemen. Immers gaat het straks in de toekomst niet om “harder werken”, maar om “slimmer werken” als ik mensen als Martijn Aslander mag geloven (wat ik dus ook doe). Het is een kwestie van balans tussen snel en vluchtig lezen en diep en nauwkeurig en kritisch lezen. Ben je alleen het laatste aan het doen, dan zie je namelijk geen patronen en structuren meer en mis je ook zaken. Dat is de “schade” die we oplopen als we de ouderwetse arrogantie behouden.

Kortom; welke waarde moeten we geven aan de blogpost van Astrid? Net als @essen2punt0 het vermelde, deed het me denken aan werkelijk alle mogelijke clichés die over elk nieuw media in de loop van de geschiedenis is gegeven. Cliches zoals ze ook zijn verwoord door Steven Johnson. Ook ik neem dan even zijn filmfragment “if books came after games” op in deze blogpost. Vergaat de wereld dan binnenkort en veranderen onze kinderen in luie mensen door de nieuwe media? Nee hoor! Geen reden tot paniek. Niet zolang het onderwijs zijn verantwoordelijkheid en de wens van het Ministerie OC&W opneemt om mediaeducatie een waardige plaats te geven binnen het curriculum. Nieuwe media verdienen daar hun eigen verdiende plaats en meerwaarde in en moet verder gaan dan “zoeken via Google” en “pas op voor enge mensen op MSN“. Dankzij de nieuwe media kan ik juist veel beter informatie interpreteren dan enkel de “klassieke oude media” aka de krant of een enkel boek of artikel. Ik heb een veel groter “holistisch” perspectief op de “werkelijkheid” door de nieuwe media, integendeel bij “klassieke oude media” die te fragmenteert is, te beperkt en zo nu en dan ook te kortzinnig. Zit ik dan alleen maar achter een scherm? Nee hoor,.. regelmatig lees ik ook gewoon een boek of een krant of kijk ik naar de televisie. Crossmediaal noemen ze dat. Want er is geen sprake van “oude” en “nieuwe” media. Er zijn geen twee kampen. Er is gewoon “de media”.

Over een ding zijn we het denk ik wel eens. De jeugd moet leren om informatie uit nieuwe EN oude media goed te kunnen interpreteren. Ik hoop dan ook dat de mediacoaches in Nederland de nieuwe media hun waardige en verdiende plaats geven en niet telkens wordt afgedaan met “eng”, “boe” en “slecht” zoals ik dus wel vaker lees. Om dan de vraag van @essen2punt0: te beantwoorden: Nee, we kunnen onze ouderwetse arrogantie niet langer veroorloven. Geef de nieuwe media de plaats in mediaeducatie die het werkelijk verdient. 

Op het moment ben ik met een middelbare school daar hard mee aan het werk. Zij zien dat mediaeducatie met internet verder kan en moet gaan dan zoeken via Google en daar help ik hun graag bij. Samen bouwen we dan ook aan een volledig en eigentijds mogelijk traject voor mediaeducatie met respect voor elk medium en hun gebruikers, ook de nieuwe media.

Verder sluit ik me ook aan bij de post van @essen2punt0. Ook zeker de moeite waard om er eens naast te leggen. Want het is inderdaad heel spannend… om anders te denken.

edit: ook sluit ik me aan bij de post van Moqub

Als  ik de kalender van de NHL mag geloven dan is vandaag officieel de voorjaarsvakantie begonnen. Toch weerhoudt me dat niet om nog wat te gaan bloggen en te werken aan een aantal dingen. Maar nu eerst eens een verhaal die me over een aantal dingen aan het denken heeft gezet. Even wat gedachtes over het volgende.

Afgelopen week was ik in gesprek met de projectleider van een mediaeducatie traject op een middelbare school waar ik nu mee samenwerk. Laten we hem even “meneer H” noemen.  Terwijl wij enkele ideeën doornamen voor hun traject op online gebied vertelde meneer H hoe een van zijn leerlingen hem “gepimpt” had op Hyves. Meneer H is zelf geen Hyves gebruiker (al hoewel vrijwel iedereen in zijn klassen wel), maar opeens was hij toch te vinden op dit sociaal netwerk. Een van zijn leerlingen had een pagina over hem aangemaakt en gevuld met informatie, foto’s en meer van deze leraar en het was open te bezoeken voor iedere bezoeker. Een van zijn andere leerlingen had hem verteld: “U komt er nog goed vanaf meneer,… u moest eens weten wat er soms over andere leraren wordt gezegd en gedaan op Hyves“. De betreffende pagina is ondertussen verwijderd van Hyves en de betreffende leerling wordt op zijn fouten en verantwoordelijkheid aangesproken. Toch zette het mij wat aan het denken…

Eigenaardig vond ik het. Waarom zou een leerling de behoefte hebben om zijn leraar zo te profileren? Was de leraar vervelend? Meneer H vertelde dat hij wel goed met de jongen kon opschieten, dus toch vond ik het een apart verhaal, ook aangezien er niet echt schokkende zaken verteld werden over de leraar op de Hyve. Was het “stoerdoenerij” of een poging om te treiteren? Digitaal pesten blijft dus niet enkel beperkt tot medeleerlingen? En hoe kunnen docenten zich hier tegen verdedigen dat hun digitale identiteit door leerlingen wordt vormgegeven? En als leraren wel actief zijn in sociaal netwerken, hoe moeten ze dan omgaan in die omgevingen met leerlingen? We hebben het al eerder over de site beoordeelmijnleraar gehad, maar dit vind ik wel een ander verhaal. 

Het blijkt dan wel weer hoe groot de impact van de virtuele wereld en digitale identiteit kan zijn op het dagelijkse en fysieke leven, ook al doe je er aan mee of niet. Iemand anders kan voor jou je digitale identiteit bepalen als je zelf er geen invloed op uit oefent. Leraren die veel te maken hebben met de jeugdigen die actief zijn in deze virtuele werelden en netwerken, kunnen hier wel eens extra kwetsbaar voor zijn. De virtuele wereld is de schoolplein van vroeger waar leerlingen hun genoegen en ook hun ongenoegen uiten over hun leraren. Fysieke grenzen als muren en hekken zijn er niet meer en bepaalde zaken zijn makkelijker terug te vinden. Waarschijnlijk komt hier ook de “angst” vandaan voor sites als beoordeelmijnleraar.nl

Toch vraag ik me ook af of leerlingen die zulke dingen doen werkelijk weten waar ze mee bezig zijn en welke consequenties het kan hebben voor anderen en voor hun zelf. Het geeft voor de virtuele wereld een hele andere invulling over “mediawijsheid” dan de audiovisuele media. Voor meneer H en mij was het op dat moment dan ook stimulans om deze vormen en invulling van mediawijsheid te onderzoeken en te integreren in hun mediaeducatie traject. Een passend en direct antwoord over hoe een school als hun moet omgaan met dergelijke zaken als de nep-profiel op Hyves, had ik op dat moment niet klaar liggen. Het is wel wederom waar media en onderwijs en pedagogiek bij elkaar komt, dus misschien eens de moeite waard om het ter discussie te stellen bij mijn medestudenten. 

Maar hoe zit het elders? Heb jij ook ervaring met een dergelijke zaak of identiteitsdiefstal of wil je er iets over kwijt? Dat het ook anders kan, ben ik me goed van bewust, maar het lijkt dat dergelijke verhalen mij steeds meer bereiken.

Ik heb in ieder geval al mijn naam geclaimd bij Facebook waar ik nog niet bij aangesloten zat…maar met al die netwerken.. waar leg je voor jezelf dan een grens?