Hoe mediawijs stem jij?

Wanneer we spreken over “mediawijsheid“, hebben we het steeds vaker over de technische kant, over mediavaardigheden en veiligheid. Als ik alleen al kijk naar de afgelopen 10 gehoneerde projecten van Mediawijzer.net, zien we dat er veel aandacht is voor deze technische kant, het kunnen bedienen van een computer voor alle doelgroepen en het kunnen maken van filmpjes en andere media. Ik ben blij met de focus op deze creatieve en technische kant van mediawijsheid. Echter krijg ik tegenwoordig de indruk dat filmpjes kunnen maken, je hyves kunnen pimpen, je weblog bij kunnen houden en dergelijke de boventoon van mediawijsheid voeren. Hoe media je beeldvorming en de maatschappelijke opinie bepalen en hoe mensen met elkaar omgaan binnen deze media lijkt een stuk minder aandacht te krijgen.

Mediawijsheid en de verkiezingen
Dan is het interessant om eens bij het volgende stil te staan. Morgen is het zover, dan zijn de Tweede Kamer verkiezingen waar we al maanden naar uitkijken. Ik heb met interesse de toon van de media gevolgd in aanloop van deze verkiezingen. Ik ben enigszins verbaasd dat ik binnen het netwerk van Mediawijzer.net zo weinig aandacht heb gezien voor de verkiezingen in relatie tot mediawijsheid. (Als ik iets gemist heb, dan hoor ik dat graag) Je kunt er namelijk zoveel aandacht aan besteden hoe de media worden gebruikt om iets te bereiken, jouw stem binnen halen. Dat deze aandacht er niet/weinig is, heeft vast te maken met de boventoon voor techniek die ik zojuist schetste. Wel is er even aandacht voor de inzet van sociale media door politici, maar hoe interessant het ook is, die impact en bereik is in Nederland nog erg klein. Wat een mooie insteek zou het zijn om Nederland te leren mediawijs naar verkiezingen te kijken. Ik vraag me af of dit wel op scholen gebeurt. Laat ik eens een paar simpele voorbeelden noemen om eens stil bij te staan hoe de media jouw stemkeuze kunnen beïnvloeden.

Het Idols-debat
Kijk eerst maar eens naar alle debatten die op tv zijn. Ik heb er met verbazing naar gekeken hoe hoog het Idols-gehalte is van deze verkiezingen. Het modder gooien, breekpunten benoemen, oneliners smijten en vooral de harde en kille manier van debatteren baart me wel wat zorgen. Naast dat gaan debatten vooral om de beeldvorming, om de 5 minutes of fame en de pitch die je aan de kiezers kunt geven. Debatten gaan niet over inhoud, maar om presentatie van de persoon en de partij en de concurrent in een zo slecht mogelijk daglicht zetten. Daarvoor werken one-liners en de kracht van herhaling. Je boodschap in 1 zin zo vaak mogelijk zenden. Voor nuances en verdieping is geen ruimte. Uiteraard geld voor kranten, radio en internetsites hetzelfde.

Speculeren en peilingen
Daar in de verlengde er van staan de peilingen van de zetelverdeling. Wij zijn gek op prognoses en peilingen. In de debatten zie je dat de partijen zich zo laten leiden door deze peilingen. Ook de kiezer die door de peilingen zich laat verleiden om strategisch te gaan stemmen, aldus Elsevier. Maar staan we met ons allen ooit eens bij stil hoe deze peilingen tot stand komen? Wie zit er achter? Wat zijn de belangen? Zijn ze representatief? Beslist niet! Ze zijn alles behalve onderzoekswaardig, omdat ze zo selectief zijn. Toch worden we er door plat gegooid en ik verbaas me er elke keer over hoeveel invloed deze peilingen hebben op de verkiezingen. De media kunnen de verkiezingen behoorlijk sturen met deze peilingen, omdat ze de kiezer tot strategisch stemmen kunnen overhalen en de toon van de batten kunnen bepalen.

Betrouwbare media of propaganda
Dan hebben we ook nog de media zelf. Om te stemmen heb je informatie nodig over de partijen waar je op kan stemmen. Hoe kom je aan deze informatie? Precies, toch wel voornamelijk via de media. Maar is deze informatie die afkomstig is van persbureau’s en mediabedrijven die allen in handen zijn van enkele personen wel echt betrouwbaar en objectief? Nee, natuurlijk niet. Al deze informatie is bedoeld om iets te bereiken. Alles is spin en reclame. Geen wonder dat allerlei marketingbureau’s worden ingeschakeld bij de verkiezingscampagnes. Niks is echt eerlijke informatie, maar meer propaganda.

Zo zijn er nog tal ander van andere voorbeelden te noemen. Een hele goede film die hier over gaat is “Wag the Dog“. Ik zal hier later een eigen blogpost aan wijden. Voor nu is de volgende samenvatting op Wikipedia interessant: “De bedoeling is de stemgerechtigde bevolking van Amerika minimaal zo lang in de ‘waarheid’ te laten geloven die Brean en Motts de media in ‘lekken’, totdat de president herverkozen is. Hiertoe zijn het verspreiden van valse geruchten, het schieten van gemanipuleerd en zelf gefabriceerd beeldmateriaal en het verzinnen van een achtergebleven oorlogsheld taken waar Brean en Motts hun hand niet voor omdraaien.” Aanrader voor iedereen die iets met mediawijsheid doet.

Hoe mediawijs stem jij?
Het lijkt me juist eens interessant om af te vragen hoe mediawijs de mensen hun stem uitbrengen. Hoever heb jij je laten leiden en beïnvloeden door alle media-aandacht of heb je werkelijk alle partijprogramma’s doorgespit? We proberen jongeren kritisch naar internetbronnen te laten kijken en vragen te stellen over de betrouwbaarheid, maar doen wij dat zelf ook bij iets als de verkiezingen? Welke vragen stel jij jezelf dan? Zijn er interessante dingen opgevallen die je in dit kader wilt delen? Laat het ons horen!

Edit: Als aanvulling is deze video met Willem Middelkoop over de traditionele media interessant.