Jeroen Gerth
Op de website van ContentGirls staat een scherpe post van Paul de Maat over Mediawijsheid. Paul vat kort de oorsprong van het begrip en de verschillende standpunten samen en stelt de terechte vraag hoe het onderwijs dit moet vormgeven in hun dagelijkse werk. Zeker nuttig om te lezen om even weer terug naar de kern te komen. Toch wil ik ik even een aanvulling maken op deze laatste vraag.
Een paar weken geleden was ik bij een bijeenkomst van het Mediawijsheid Expertisecentrum (www.mediawijzer.net) waarin mediawijsheid en het onderwijs centraal stond. Naast een presentatie van de 11 gehonoreerde projecten van vorig jaar was er ook een debat tussen enkele politici en mensen uit het onderwijspraktijk (Tofik Dibi, Jasper van Dijk (Tweede Kamer-lid SP), Hans Reiber en Bob Wissink (Thorbecke Scholengemeenschap Zwolle))
Mediawijsheid als apart vak/profiel
Het rapport van de Raad van Cultuur adviseert om mediawijsheid integraal in het curriculum te integreren en om vooral geen apart vak er van te maken. Het Thorbecke Scholengemeenschap uit Zwolle, een school die al erg ver is met mediawijsheid in hun school en waar ik mijn stage voor de master Mediapedagogiek heb gevolgd, gaat hier haaks op in en pleit voor een apart vak voor mediawijsheid (of mediageletterdheid zoals ze het ook noemen) en zoekt scholen om hiermee samen te werken. (Bij interesse, stuur me dan even een mailtje of Twitter DM) De reden is heel simpel. Het is nu veel te complex om mediawijsheid direct in het hele curriculum te integreren en het is veel sneller en krijgt meer diepgang en draagvlak wanneer het als apart vak wordt aangeboden. Helemaal een appart vak is het ook niet, want het Thorbecke integreert uren van vakken als muziek, handarbeid, tekenen en enkele andere vakken om aan de beschikbare uren voor hun profiel “Moderne Media” te komen. Dat is ook gelijk een mogelijk antwoord op de vraag van Paul wat er dan geschrapt moet worden, of eigenlijk anders moet worden aangeboden. De leerlingen krijgen namelijk wel deze vakken aangeboden, maar dan afgestemd op de didactiek en inhoud van het profiel.
Een nadeel is natuurlijk dat niet alle leerlingen bereikt worden met een apart facultatief vak en dat is nou juist wel de bedoeling als het aan de Raad van Cultuur ligt. De discussie ontstond dan ook of het wel een apart vak moet worden. Scholen hebben immers al genoeg op hun bordje en zitten niet zo te wachten op nog een hype, zoals ze die ook kennen van verkeerslessen en lessen “hoe met geld om te gaan”. Het is niet de bedoeling dat alle maatschappelijk problemen op het onderwijs moet worden afgeschoven, vertelde Dr Wissink van het Thorbecke er bij. Hier ben ik het ook volledig mee eens en het lijkt mij daarom juist noodzakelijk dat scholen de relevantie zien van mediawijsheid in al haar facetten om het niet als tijdelijke (commerciële) hype te zien die wel weer overwaait. Naast taal en rekenen is mediawijsheid net zo belangrijk voor het onderwijs. Het voorbeeld van het Thorbecke illustreert hoe klein gefocust beginnen succesvol kan zijn. Ik zie het echter vanuit dat punt graag schoolbreed uitgroeien over het hele curriculum zoals de Raad van de Cultuur dat adviseert.
Mogelijke weg en rolverdeling
Maar nu zitten we nog steeds met de vraag hoe het onderwijs mediawijsheid moet vormgeven. Als apart vak? Integraal in het hele curriculum? En wie maakt deze keuze? De politiek of de scholen? Moet er nog een examenvak voor komen? Kerndoelen die moeten worden bijgesteld? Naar mijn idee moeten de scholen zelf de mogelijkheid moeten hebben om te bepalen HOE ze het gaan aanbieden in hun lespraktijk. Elke school is immers vrij om hun onderwijs vorm te geven aan de hand van hun onderwijsvisie. Wat mediawijsheid betreft kunnen we nu veel leren van de pioniers die op al hun verschillende manieren al veel resultaat hebben geboekt. De politiek moet daarnaast een rol spelen om eindtermen en kerndoelen bij te stellen en concreet te zijn in WAT er geleerd moet worden en vrijblijvendheid in de loop van de tijd weg te nemen, zonder de innovators in de weg te zitten. Kortom; de politiek moet de eindcriteria weer van deze tijd maken en de scholen er op aan sturen. Alleen innovatieve scholen zullen iets met mediawijsheid doen als de politiek zegt “je moet meer doen met mediawijsheid“, maar het grootste gedeelte van de scholen zijn volgers en zullen dit niet zo snel uit zichzelf doen als er geen noodzaak is. Er is dus nog een lange weg te gaan.
Jouw ideeën?
Hoe zie jij dat? Wie moet wat doen en wie mag waar over beslissen om mediawijsheid werkelijk in het onderwijs te krijgen? De school? De politiek? De bibliotheek? Commerciële educatieve uitgevers? Ik hoor graag hoe anderen hier over denken.
Oh ja.. ik zal nu proberen aan mijn belofte te houden om weer regelmatig te gaan bloggen…
Foto: Genomen tijdens de workshops van MediaGenius in Utrecht Overvecht
If you enjoyed this article, please consider sharing it!
11 Responses to Mediawijsheid als apart vak? Over wie wat en hoe..
Geef een reactie
Copyright and left
Beste Jeroen,
Ik heb helaas niet een kant-en-klaar antwoord op je vraag ‘hoe het nu moet met mediawijsheid in het onderwijs’. Ik worstel er wél mee in de dagelijkse praktijk als docent in de beeldende vakken op een school voor voortgezet onderwijs waar de meeste leerlingen weinig bagage van huis uit meekrijgen. Dus ook (te) weinig mediabagage, anders dan die vanuit consumentenperspectief.
Als mediapedagoog en onderwijsontwikkelaar zit ik voorlopig op het volgende spoor: in het onderwijs moet een dubbelslag worden gemaakt m.b.t. mediawijsheid. Een structurele slag moet worden gemaakt door mediawijsheid te verankeren in álle vakken (geen apart vak dus) maar om dat goed te kunnen doen, moeten scholen eerst een sprong voorwaarts maken (een incidentele slag dus), waarbij recht gedaan kan worden aan de enorme complexiteit van de werking van media. De leidende gedachte zou moeten zijn: reflectie op en kritische omgang met media door productie. Kortom: leren van en over media door media-inhoud te analyseren en zelf te maken. De omvang van die inhaalslag zal afhangen van de ontwikkelingsfase van elke school op mediagebied.
Laat ik het een en ander toelichten. Sinds de afschaffing van het vak informatiekunde is de onderwijspraktijk enorm gevarieerd geworden wanneer het gaat om het bijbrengen van mediavaardigheden. ‘Informatiekunde’ dekte bij lange na natuurlijk niet de lading van wat we tegenwoordig onder mediawijsheid verstaan, maar op veel scholen was dat het enige vak waar expliciet werd gekeken naar de werking van verschillende media én internet.
Tegenwoordig worden op veel scholen nog wel zgn. knoppencursussen gegeven, maar structureel aandacht besteden aan de kritische omgang met media (álle media en niet alleen internet) is een uitzondering. Want laten we wel wezen: iedereen die beweert dat leerlingen van nature al zo verschrikkelijk mediawijs zijn kent de cijfers van mediagebruik onder jongeren niet. Natuurlijk: er zijn jongeren die precies weten wie wat beweert, waar en waarom, die bloggen en twitteren bij de vleet, die krantenberichten kunnen fileren, die fantastische filmpjes maken met hun mobiel en hun hand niet omdraaien voor een photoshopfiltertje over een aswolkfoto. De meesten kunnen dat echter niet.
De gedachte bij de afschaffing van dat ICT-georiënteerde vak informatiekunde was om de vaardigheden te verkavelen over andere vakken. Ik weet niet hoe het andere scholen vergaan is, maar bij ons op school is er bar weinig van terecht gekomen. Toch is die ‘verkavelingsgedachte’ (dus bij alle vakken een beetje mediawijsheid plaatsen) wat mij betreft op termijn de beste ingang voor het onderwijs, onder de voorwaarde dat je eerst een flinke bodem legt. En een inhaalslag maakt – want de wereld heeft intussen niet stilgestaan en het onderwijs op mediagebied wel, alle digiborden ten spijt… Die inhaalslag hoeft niet inde vorm van een apart vak (nog meer versnippering; nog minder ‘transfer’), maar kan ook in (een goed georganiseerde) projectvorm. Het allerbelangrijkste voor het structureel verankeren van mediawijsheid in het curriculum is echter het volgende: mediawijsheid vraagt ‘slechts’ een andere manier van denken en kijken naar de aloude vakinhoud van reeds bestaande schoolvakken.
Bij mij op school hebben we voorlopig gekozen voor de koppeling tussen mediawijsheid en taal en taalbeleid, waar we al een behoorlijke slag mee hebben gemaakt: taal is immers overal. De meeste docenten (ook die van exacte vakken) zijn inmiddels aardig ‘taalbewust’: ze ervaren het niet als ‘iets van hun vak inleveren’ wanneer ze in hun vaklessen aandacht besteden aan taalvaardigheden. Wanneer je je realiseert dat je het schoolsucces van leerlingen verhoogt als je hun taalvaardigheid vergroot, ben je best bereid om in je didactiek expliciet aandacht te besteden aan het kritisch lezen van een tekst, het houden van een presentatie die substantieel meetelt.
En daar ligt de parallel: zoals taal overal is, zijn media net zo goed overal. Zoals je als docent altijd en overal je bedient van taal, bedien je je ook altijd van een medium. Met elk z’n eigen, specifieke zeggingskracht en kenmerken, die je moet leren lezen, die je moet leren spreken (de metaforen schieten tekort hier, maar vooruit). We hopen dat vanuit dit perspectief de stap naar het denken over mediawijsheid als noodzakelijke voorwaarde voor schoolsucces niet als een extra belasting wordt gezien. We hopen vooral dat docenten ervaren dat ze feitelijk al een heleboel doen aan mediawijsheid, maar het niet als zodanig labelen.
We zijn er echter nog lang niet: die inhaalslag moet gemaakt en de plannen voor het volgende jaar moeten nu worden gesmeed. Ik deel kortom je verzuchting dat er nog een lange weg te gaan is…
Tenslotte nog even dit: wie mag en moet er beslissen over het thema ‘mediawijsheid’ in het onderwijs? Wat mij betreft: gewoon de overheid, de politiek, zolang die het curriculum bepaalt én de kwaliteit bewaakt. Niks bibliotheken, niks commerciële uitgevers. Laat de volgende regering tijd en ruimte vrijmaken voor het nadenken over en het vormgeven van de inhaalslag (incidenteel) en de ‘verkaveling’ (structureel) om mediawijsheid een vaste plaats in het curriculum te geven. Dat is een pedagogische opdracht die een regering juist in tijden van crisis en bezuiniging verplicht is aan te gaan.
Dag Esther,
Bedankt voor je uitgebreide reactie. Ik zal later deze week wat uitgebreider er op ingaan.
De aanslag maken voordat je het in alle vakken integreert is ook wat ik bedoelde. Zonder die inhaalslag is het een te grote stap. Dan zou een apart vak een eerste stap zijn om die materie te verkennen en om draagvlak te creëren. Leren over media door media te analyseren en zelf te produceren en te reflecteren is ook precies wat het Thorbecke doet en wilt. Het is ook de uitgangspunt van David Buckingham. Al zeg ik juist “alle media en niet alleen maar televisie, krant en radio”. Ik zie juist dat er veel te oppervlakkig met internet wordt om gegaan, verder dan lesjes “zoeken met Google” komen veel scholen nog niet.
Waar geef jij trouwens les? Ik las op je Facebook in de vluchtigheid iets over Emmen. Daar woon ik vlakbij.
Wordt vervolgd..
[...] Dit blogartikel was vermeld op Twitter door Jeroen Gerth. Jeroen Gerth heeft gezegd: @pavl Een aanvulling op je blogpost op Contentgirls
-> http://bit.ly/awZR6u [...]
Mediawijsheid en onderwijs, een interessant topic waar ik het vaak met mijn vader over heb, die rector is van een middelbare school.
Ook daar is deze vraag namelijk van groot belang.
Het belangrijkste is naar mijn idee nog steeds dat de betrouwbaarheid van bronnen centraal moet staan, bij het lesgeven in over ‘media’ om vervolgens enigszins ‘wijsheid’ te doen ontstaan bij leerlingen.
Buiten het feit dat de bronnen waaruit kinderen les krijgen betrouwbaar, non-commercieel en vooral leerzaam moeten zijn, ben ik eerder geneigd om de interactiviteit en praktijk als centrale punten te gebruiken in plaats van een vak met boeken/blogs/websites die opperen een theorie te hebben op het gebied van ‘mediawijsheid’. Laat leerlingen op bepaalde websites beginnen met een netwerk opzetten, die een bepaald doel beoogt. Leg ze cases voor waar ze wat mee kunnen in de praktijk, zowel online als offline. En kijk hoe ver ze komen… Zo kan je hun actuele lesstof misschien wel integreren bij het maken van een netwerk, het opzoeken van informatie over bepaalde thema’s, vakken en meer.
Ik citeer uit jouw berricht:
“Wie moet wat doen en wie mag waar over beslissen om mediawijsheid werkelijk in het onderwijs te krijgen? De school? De politiek? De bibliotheek? Commerciële educatieve uitgevers?”
Laat leerlingen het voortouw nemen, door middel van door docenten samengestelde cases, om nieuwe media te gebruiken bij het vergaren van kennis over bepaalde onderwerpen.
De school zou dit dus moeten doen in samenwerkingsverbanden. De overheid moet dit mijns inziens, als één van de eerste stappen zien waar in geïnvesteerd moet worden, mocht zij dat willen na de verkiezingen.
Commerciële educatieve uitgevers kunnen naar mijn mening alleen een bijdrage leveren, door uitgebreide cases te bedenken voor leerlingen. Zo richt de leerling zich puur op de praktijk. De theorie, die op het gebied van ‘mediawijsheid’ altijd omstreden is en zal blijven, kan dan misschien wel als deze leerling eenmaal zijn examen afgerond heeft, door hemzelf gevormd worden in de toekomst.
Groetjes en een zeer interessante post trouwens!
Hoi Jeroen,
Voor het MBO geldt m.i. dat binnen het dossier Leren, Loopbaan en burgerschap er ruimte is om mediawijsheid aan te bieden.
Tot nu toe wordt het maar mondjesmaat aangeboden in mijn beleving. Tijdens mijn presentatie hierover op de conferentie van het Consortium voor Innovatie waren in een zaal van 60 onderwijzers er slechts 3 die hiermee in min of meerdere mate aan het experimenteren waren.
Dus, voor het MBO een duidelijk plek dat vaak al op het rooster staat, maar begin bij het mediawijs maken van de docent, want onbekend is onbemind.
Groetjes, Patrick
Hoi Patrick,
Ik ben een mediawijsheidproject aan het afronden voor het MBO dat past binnen dit dossier LLB en dat aansluit bij de burgerschapscompetenties. Hierbij worden web 2.0-toepassingen gebruikt als middel om mediawijs te worden, maar het doel is vooral het kritisch democratisch burgerschap te ontwikkelen door kritisch naar informatiebronnen èn de media te kijken. De docent wordt hierbij ook getriggerd om mee te doen (hoe kan het anders bij het gebruik van sociale media), waardoor deze er ook iets van opsteekt. Schooljaar 2010/2011 gaat het project van start op een aantal Brabantse MBO’s (die allen erg enthousiast zijn). Mocht je interesse hebben of meer willen weten, neem dan gerust contact met me op.
Groet, Karen
Hoi Karen, Ik ben ook wel nieuwsgierig. Is dat hetzelfde project als waar je op LinkedIn over had?
Niet hetzelfde project, maar wel aan de hand van de films van Two Ambassadors en dus met dezelfde insteek.
Anyway, ik zou je wel eens wat kunnen laten zien, maar dat staat dus ook in de mail die je vandaag of morgen ontvangt 
Waar jij het over hebt is de workshop voor een bredere doelgroep. Ik heb daar zo ontzettend veel reacties op gekregen dat ik nog steeds bezig ben met erop te reageren. Ik heb jouw mail ook al bijna klaar
@Karen: Tof! Bedankt. Neem je tijd en dan zie ik je mail wel tegemoet. Je hebt mijn mailadres? jeroen[PUNT]gerth[AT]gmail[DOT]com
Het valt me op dat alle reacties komen van docenten of andere geïnteresseerden uit het MBO/voortgezet onderwijs. Ik heb in het basisonderwijs gewerkt. Mediawijsheid wordt op de meeste scholen mondjesmaat gegeven en dan in de vorm van projecten van een week of twee.
Niks mis mee, maar onderzoeken hebben laten zien dat steeds jongere kinderen al een profiel hebben op een social medium. Naast Hyves en Facebook ontdekken ze nu ook steeds meer de mogelijkheden van Twitter. Geweldig, maar dat impliceert dat de basisschool ook moet werken aan het versterken van de social-mediavaardigheden. Ik pleit ervoor om mediawijsheid structureel in te zetten binnen het vak burgerschapsvorming. Dit is een verplicht vak sinds 2006, dus moet het op het rooster. Vaak wordt burgerschapsvorming meegenomen in de wereldoriënterende vakken als geschiedenis en aardrijkskunde. Jammer, zo ontstaat er ruis in content.
Burgerschapsvorming kan een plaatsje krijgen op het rooster door relevante items uit de wereldorientatie te schrappen, zodat er tijd vrijkomt. Met deze tijd wordt burgerschapsvorming gegeven en ingevuld met de “geschrapte ” items en mediawijsheidlessen. Hiermee pleit ik dus ook om de zienswijze van het Thorbeckecollege grotendeels over te nemen voor een systematische aanpak van mediawijsheid in het basisonderwijs.
Over een aantal weken starten we binnen het Koning Willem I College met de pilot van het vak mediawijsheid. Vanaf het schooljaar 2012-2013 gaan we starten met de invoering voor alle eerste jaars van ons college. Dit in het kader van LB.
Tijdens het CvI congres zal ik ingaan op de aanpak en de eerste bevindingen van de pilot delen.