Het einde van de waarheid

Fragment uit een van mijn verslagen van de Masteropleiding Mediapedagogiek voor het vak mediafilosofie. Even wat anders op de maandag middag . Ik probeerde in dit fragment de huidige ontwikkelingen in het medialandschap te koppelen met het product waarheid, onderwijs en mediawijsheid.

”
Waarheid als eindproduct van onderwijs
De Griekse filosoof Plato zag kennis als pad naar verlichting. Daar vanuit zijn de academici opgericht en vormt het een wortel van ons huidig onderwijs. Hoewel het onderwijs van tegenwoordig een sterk fordistisch karakter heeft en een economische gedrevenheid, is de waarheid wel een product dat centraal staat in het onderwijs. Er wordt geacht dat het onderwijs de waarheid over veel zaken overbrengt op de volgende generatie. Dat waarheid tegenwoordig heel subjectief is, getuigt wel de vele discussies zoals het wel of niet lesgeven over de evolutietheorie.

De ontwrichting van DE waarheid
Toch was de wereld van vroeger een stuk simpeler. Er waren niet veel informatiebronnen en er werd geacht dat de “gevestigde orde” de waarheid over de zaken sprak, zowel in het onderwijs als in de media. Wie herinnert zich immers niet die leraar of je vader die alles wel wist. Met de komst van het internet is dit radicaal verandert. Via het internet valt veel meer informatie te vinden dan enkel die van de gevestigde orde. Vaak zijn ze tegenstrijdig, vaak zijn ze onjuist, vaak verdiepen ze juist de zaken. Hoe dan ook heeft het internet het kenmerk dat er veel meer informatie te vinden is, dan de gevestigde orde te bieden heeft of wilt aanbieden. Jongeren hebben hierdoor de mogelijk om de wereld via de virtuele werkelijkheid te verkennen op basis van hun eigen voorkeuren en interesses. Ze beschikken immers over een venster van de wereld waar ze toegang hebben tot vele meningen, subculturen en lifestyles, ervaringen, discussies, documentaires en meer waarmee ze zich identificeren. In zekere zin vormen jongeren zo hun eigen waarheid in plaats van dat deze wordt opgedrongen door een enkele gevestigde orde.

Meerdere perspectieven dankzij onder andere user generated content

Waarheid en postmodernisme

Een concreet voorbeeld kan zijn hoe er via deze verschillende media verslag wordt gegeven over een bepaalde gebeurtenis. De traditionele media zoals tv en radio laten voornamelijk een eenzijdig beeld vertonen. In de tijd van de golfoorlog stond CNN klaar om verslag te doen hoe onze westerse troepen hun werk deden. Volgens de filosoof Jean Baudrillard heeft deze oorlog nooit plaats gevonden, zoals wij die via de media beleefd hebben. Deze gevestigde orde van de media liet bijvoorbeeld voornamelijk zien hoe wij met een precisieraket een doelwit uitschakelden, maar lieten niet zien hoe wij duizenden Iraki’s plat hebben gebombardeerd via carpet bombing. De media creëert samen met de consumptiemaatschappij een schijnwerkelijkheid die Baudrillard de “hypereality’ noemt. Tegenwoordig is het geval dat via de nieuwe media als het internet een gebeurtenis van verschillende kanten kan worden belicht, vanwege de user-generated karakter van het internet. In het conflict tussen Israël en Palestina werd er van beiden kanten verslag gedaan door de burgers via sociale netwerken als Twitter en Flickr. Op het moment van schrijven is het in Iran het geval dat er alleen maar informatie beschikbaar is via deze burgerjournalistiek. Het verschil met de traditionele media is echter dat er via het internet zoveel informatie van allerlei perspectieven beschikbaar is, dat je daar je eigen waarheid uit moet creëren. Je hebt informatie uit verschillende kanalen en het is aan jou om te bepalen wat wel en niet waar is. Dit maakt het internet tot een typisch post-modernistisch verschijnsel.

Concurrentie met het onderwijs
Het huidige onderwijs is een andere gevestigde orde van de waarheid. Het is daarom ook geen verrassing dat nieuwe media als het internet ook met dit onderwerp in conflict komt met het onderwijs. Het onderwijs moet immers concurreren met de grote massa van het internet, maar zelfs ook met de meer traditionele media met zenders als Discovery Channel en National Geographic en andere documentaires. Een docent moet van goede huize komen, wil hij zijn leerlingen van zijn waarheid overtuigen. Dankzij de media en vooral het user-generated internet, heeft het onderwijs veel moeten inleveren op zijn kennisautoriteit.

Valkuilen
Dat deze ontwikkelingen problemen oplevert voor het onderwijs is dan ook geen grote verrassing. We kennen immers allemaal wel de verhalen van de knip-en-plak generatie, jongeren die hun werkstukken bij elkaar knippen en plakken vanaf het internet. Ook kent het internet vele valkuilen als het om informatie en waarheid gaat en zijn er veel onbetrouwbare bronnen en (bewust) gemanipuleerde informatie. Een ander probleem kan meer op psychologisch vlak liggen, namelijk cognitieve dissonantie. 21 Het verschijnsel dat een leerling de informatie van school afwijst en/of bestrijdt, omdat het in strijd is met de informatie die hij al heeft opgepikt uit de media.

Het belang van media-educatie en mediawijsheid
Kortom is nieuwe media als het internet ook op filosofisch en kennisniveau een ontwrichtende techniek voor het onderwijs, zoals Dr Michael Wesch ook al aangaf. Het product waarvoor het onderwijs in het leven is geroepen, namelijk kennis, valt nu ook overal in de media te vinden. Jongeren gebruiken de media ook als educatief middel. (zo wordt porno als educatief materiaal voor de seksuele ontwikkeling gebruikt door jongeren, met alle gevolgen van dien). Het onderwijs moet er mee concurreren en er voor waken dat leerlingen niet de “verkeerde” informatie oppakken. Vaak resulteert dit weer in allerlei gesloten oplossingen als verbieden en blokkades. Het blokkeren en verbieden van het gebruik van de online encyclopedie Wikipedia is hier een goed voorbeeld van. Het is echter de vraag of de leerlingen hier mediawijzer van worden. In plaats van het verbieden van alternatieve waarheden en het “verkopen” van hun eigen waarheid en normen, kan in het kader van mediaeducatie de leerlingen beter worden geleerd hoe deze nieuwe media werken en hoe je er een correcte beeldvorming en dus een waarheid mee kan ontwikkelen. Bewust en kritisch omgaan met deze media staat immers centraal bij mediawijsheid. Dit zou een meer socratische insteek zijn, immers de Griekse Filosoof Socrates zei dat niet zozeer het aanleren van kennis, normen en waarden van belang is, maar het vermogen om nieuwe waarheden en normen te scheppen.

“